• Dla pracodawców

Zoptymalizuj koszty i zwiększ zyski

Co to jest podstawa wymiaru składek i dlaczego nie każdy przychód do niej wchodzi?

Dla kogo: pracodawca, księgowa, kadrowa, pracownik · Stan prawny: 2026-09-22 · Wydawca: SoCap Polska sp. z o.o.

Materiał publiczny: bez danych klientów.

Odpowiedź w skrócie: podstawa wymiaru składek to kwota, od której płatnik liczy składki emerytalną, rentową, chorobową i wypadkową. Co do zasady jest nią przychód pracownika w rozumieniu przepisów o PIT. Nie każdy przychód do niej wchodzi, bo art. 21 ustawy systemowej upoważnił ministra do wyłączeń, a rozporządzenie z 1998 r. wymienia je w § 2 ust. 1.

Przepis i nasze wyroki

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. 2026 poz. 199), art. 18 ust. 1:

„Podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe ubezpieczonych wymienionych w art. 6 ust. 1 pkt 1–3 stanowi przychód, o którym mowa w art. 4 pkt 9 i 10”

Art. 4 pkt 9 definiuje przychód jako „przychody w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych z tytułu: zatrudnienia w ramach stosunku pracy” oraz z innych wymienionych tam tytułów, w tym umowy agencyjnej i umowy zlecenia.

Tę konstrukcję zastosował Sąd Apelacyjny w Warszawie w prawomocnym wyroku z 19 lutego 2025 r., III AUa 1247/24, w sprawie SoCap Token (pierwsza instancja: SO w Warszawie, 12 marca 2024 r., XXI U 595/23; to jedna sprawa w dwóch instancjach). Sąd przyjął, że z podstawy wymiaru składek wyłączeniu podlega „wartość różnicy pomiędzy ceną nabycia usługi, a ponoszoną przez pracownika odpłatnością”.

Jak powstaje podstawa: trzy kroki

  1. Przychód z PIT. Punkt wyjścia to przychód pracownika według ustawy o PIT. Obejmuje on

pieniądze oraz wartość świadczeń w naturze i świadczeń nieodpłatnych lub częściowo odpłatnych (art. 11 ust. 1 i art. 12 ust. 1 ustawy o PIT).

  1. Odjęcie wyłączeń. Art. 21 ustawy systemowej upoważnia ministra do określenia

„wyłączenia z podstawy wymiaru składek niektórych rodzajów przychodów”. Rozporządzenie z 1998 r. w § 1 powtarza zasadę, a w § 2 ust. 1 wymienia przychody, które się nie liczą.

  1. Ta sama kwota dla kolejnych składek. Podstawa składek chorobowej i wypadkowej jest

równa podstawie emerytalnej i rentowej (art. 20 ust. 1). Dla składki zdrowotnej art. 81 ust. 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej odsyła do przepisów o podstawie emerytalnej i rentowej.

Dlaczego nie każdy przychód wchodzi do podstawy

Prawodawca uznał, że część przysporzeń pracownika nie powinna budować podstawy składek, choć jest przychodem podatkowym. Katalog z § 2 ust. 1 rozporządzenia jest zamknięty: wyłączone jest tylko to, co przepis wymienia, na warunkach, które przepis podaje. Przykładem jest § 2 ust. 1 pkt 26: korzyść materialna z układu zbiorowego pracy, regulaminu wynagradzania lub przepisów o wynagradzaniu, polegająca na uprawnieniu do zakupu po cenie niższej niż detaliczna.

Zamknięty katalog nie oznacza wykładni zwężającej. Sąd Najwyższy w wyroku z 3 kwietnia 2008 r., II UK 172/07, zaznaczył, że sytuacje z § 2 nie podlegają „restrykcyjnej wykładni zwężającej”. Wyrok dotyczył zwrotu kosztów przejazdów, dlatego przywołujemy go jako metodę wykładni, nie jako ocenę modelu SoCap.

Zakres odpowiedzi

  • Odpowiedź opisuje podstawę wymiaru składek ubezpieczonych z art. 6 ust. 1 pkt 1–3 ustawy

systemowej. Osoby prowadzące działalność gospodarczą i pozostałe grupy mają podstawę określoną odrębnymi przepisami tej ustawy.

  • Roczne ograniczenie podstawy składek emerytalnej i rentowej wynika z art. 19 ust. 1 ustawy

systemowej.

  • Wyłączenia z § 2 ust. 1 rozporządzenia z 1998 r. stosuje się do przychodu, który odpowiada

opisowi danego punktu. Punkt 26 sąd zastosował do świadczenia SoCap Token w sprawie XXI U 595/23 i III AUa 1247/24 (jedna sprawa w dwóch instancjach).

Co robić

  • Ustal przychód pracownika według ustawy o PIT, łącznie ze świadczeniami niepieniężnymi.
  • Dla każdego składnika sprawdź, czy mieści się w konkretnym punkcie § 2 ust. 1 rozporządzenia,

i zapisz, który to punkt.

  • Tę samą podstawę zastosuj do składki chorobowej i wypadkowej, a dla składki zdrowotnej

zastosuj art. 81 ust. 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej.

Stan prawny

Stan prawny na 21 września 2026 r.: ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych w tekście jednolitym Dz.U. 2026 poz. 199, rozporządzenie z 1998 r. w tekście jednolitym Dz.U. 2025 poz. 316.

Masz pytanie, na które nie ma tu odpowiedzi? [email protected] Wydawca: SoCap Polska sp. z o.o., NIP 8982325132 · Stan prawny: 21 września 2026 r.

Podstawy prawne i orzecznictwo

Powiązane pytania