• Dla pracodawców

Zoptymalizuj koszty i zwiększ zyski

Jaką rolę pełni zakładowa organizacja związkowa przy zawieraniu układu zbiorowego pracy?

Dla kogo: pracodawca, dział prawny, kadrowa, pracownik, organizacja związkowa · Stan prawny: 2026-09-22 · Wydawca: SoCap Polska sp. z o.o.

Materiał publiczny: bez danych klientów.

Odpowiedź w skrócie: Zakładowa organizacja związkowa jest stroną zakładowego układu zbiorowego pracy. Prowadzi z pracodawcą rokowania, ma prawo do informacji o jego sytuacji ekonomicznej, zawiera układ i razem z pracodawcą wyjaśnia jego treść, ocenia jego aktualność, zmienia go protokołami dodatkowymi oraz wyraża zgodę na wstąpienie innego pracodawcy. Bez organizacji związkowej zakładowego układu nie ma.

Organizacja związkowa jako strona rokowań

Ustawa z 5 listopada 2025 r. o układach zbiorowych pracy i porozumieniach zbiorowych (Dz.U. 2025 poz. 1661) stanowi, że zawarcie układu następuje w drodze rokowań (art. 9 ust. 1), a uprawnionymi do rokowań nad zakładowym układem są:

„1) pracodawca; 2) zakładowe organizacje związkowe lub międzyzakładowe organizacje związkowe.” (art. 9 ust. 2)

Związek zawodowy jest z mocy ustawy „dobrowolną i samorządną organizacją ludzi pracy, powołaną do reprezentowania i obrony ich praw, interesów zawodowych i socjalnych” (art. 1 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych). Przy układzie realizuje tę rolę jako równorzędny partner pracodawcy.

Co organizacja robi w toku rokowań

  • Prowadzi rokowania przez umocowanych przedstawicieli, zgodnie ze swoim statutem

(art. 10 ust. 1 pkt 1). Gdy pracowników reprezentuje kilka organizacji, rokowania prowadzi ich wspólna reprezentacja albo organizacje działające wspólnie (art. 10 ust. 2).

  • Zapewnia udział organizacji reprezentatywnej. Warunkiem prowadzenia rokowań jest

udział co najmniej jednej reprezentatywnej organizacji związkowej (art. 10 ust. 4). Kryteria reprezentatywności zakładowej organizacji określa art. 25³ ustawy o związkach zawodowych; gdy żadna organizacja ich nie spełnia, reprezentatywna jest ta, która zrzesza największą liczbę osób wykonujących pracę zarobkową u pracodawcy (art. 25³ ust. 2).

  • Otrzymuje informacje. Pracodawca udziela przedstawicielom organizacji, na ich wniosek,

informacji o swojej sytuacji ekonomicznej w zakresie objętym rokowaniami, w terminie 14 dni (art. 12 ust. 1).

  • Prowadzi rokowania w dobrej wierze. Obie strony są do tego obowiązane, z poszanowaniem

słusznych interesów drugiej strony (art. 9 ust. 5).

  • Ma dostęp do zakładu pracy. Pracodawca zapewnia dostęp do zakładu pracy

przedstawicielom organizacji związkowej, którzy nie są przez niego zatrudnieni, w liczbie nie większej niż 5 osób naraz, w celu podjęcia rokowań, przygotowań do nich albo okresowych ocen przestrzegania układu (art. 28¹ ust. 1, 2 i 4 ustawy o związkach zawodowych).

Zawarcie układu i rola po zawarciu

Zakładowy układ zbiorowy pracy zawierają z pracodawcą „wszystkie organizacje związkowe lub co najmniej wszystkie reprezentatywne zakładowe lub międzyzakładowe organizacje związkowe, które prowadziły rokowania nad zawarciem tego układu” (art. 13 ust. 1). Organizacja pozostaje stroną przez cały okres obowiązywania układu:

  • treść postanowień układu wyjaśniają „wspólnie jego strony, biorąc pod uwagę zgodny zamiar

stron i cel zawarcia układu” (art. 19),

  • strony są obowiązane do bieżącej oceny aktualności postanowień (art. 21),
  • organizacja może wystąpić do sądu pracy o ustalenie zgodności układu z przepisami prawa

pracy (art. 22 ust. 1),

  • układ rozwiązuje się między innymi na podstawie zgodnego oświadczenia stron albo z upływem

okresu wypowiedzenia dokonanego przez jedną ze stron (art. 23 ust. 1),

  • strony układu mogą wyrazić zgodę, aby w prawa i obowiązki strony wstąpił pracodawca, który

układu nie zawarł (art. 14 ust. 4). Wstąpienie nowego pracodawcy wymaga więc także zgody organizacji związkowej.

Postanowienia układu są źródłem prawa pracy (art. 9 § 1 Kodeksu pracy), a organizacja związkowa jest współautorem tego źródła.

Jak wygląda to w układzie U-CDLXXXII

Zakładowy Układ Zbiorowy Pracy Socap Bonus Białystok sp. z o.o. z 24 listopada 2023 r. zawarły pracodawca i zakładowa organizacja związkowa działająca u tego pracodawcy, na podstawie przepisów działu jedenastego Kodeksu pracy, które wtedy obowiązywały. Okręgowy Inspektor Pracy w Białymstoku wpisał układ do rejestru 7 lutego 2024 r. pod nr U-CDLXXXII. Układ przewiduje stałą rolę organizacji:

  • współdziałanie pracodawcy z zakładową organizacją związkową i zapraszanie jej

przedstawicieli z tygodniowym wyprzedzeniem na posiedzenia, na których omawia się prawa i obowiązki pracowników (§ 11 ust. 1 i 2),

  • zmiany wyłącznie protokołami dodatkowymi zawieranymi przez strony układu (§ 12 ust. 2),
  • wypowiedzenie przez jedną ze stron w formie pisemnej z sześciomiesięcznym okresem

(§ 13).

W sprawie SoCap Token Sąd Apelacyjny w Warszawie w prawomocnym wyroku z 19 lutego 2025 r. (III AUa 1247/24; pierwsza instancja tej samej sprawy: SO w Warszawie, XXI U 595/23) wskazał, że do „materii normatywnej tych aktów lub przepisów prawa pracy należy określanie tego rodzaju korzyści materialnych, które są wyłączone z podstawy wymiaru składek”. Układ zawarty ze związkiem zawodowym jest takim aktem.

Zakres odpowiedzi

  • Odpowiedź opisuje rolę zakładowej organizacji związkowej przy zakładowym układzie zbiorowym

pracy: w rokowaniach, przy zawarciu układu i przez cały okres jego obowiązywania, na podstawie ustawy z 5 listopada 2025 r. o układach zbiorowych pracy i porozumieniach zbiorowych oraz ustawy o związkach zawodowych.

  • Ilustracją jest układ U-CDLXXXII, który sąd uwzględnił jako akt prawa pracy w prawomocnie

zakończonej sprawie XXI U 595/23 i III AUa 1247/24.

  • Ponadzakładowe układy zbiorowe, w których stroną jest ponadzakładowa organizacja związkowa

(art. 9 ust. 3), zgłoszenie do Krajowej Ewidencji Układów Zbiorowych Pracy i przepisy przejściowe dla układów zawartych przed 13 grudnia 2025 r. regulują odrębne przepisy tej ustawy.

Co robić

  1. Pracodawca, który chce objąć pracowników układem, ustala z prawnikiem właściwą drogę:

własny układ zakładowy, układ ponadzakładowy albo wstąpienie w prawa strony istniejącego układu.

  1. Pracodawca, który zawiera własny układ, ustala, które organizacje związkowe działają

w zakładzie i czy co najmniej jedna z nich jest reprezentatywna.

  1. W dokumentacji układu przechowuj protokoły dodatkowe i oświadczenia stron razem

z tekstem układu.

Stan prawny na dzień

Stan prawny na 22 września 2026 r.: ustawa z 5 listopada 2025 r. o układach zbiorowych pracy i porozumieniach zbiorowych (Dz.U. 2025 poz. 1661), ustawa o związkach zawodowych w tekście jednolitym Dz.U. 2026 poz. 549, Kodeks pracy w tekście jednolitym Dz.U. 2025 poz. 277 z późniejszymi zmianami.

Masz pytanie, na które nie ma tu odpowiedzi? [email protected] Wydawca: SoCap Polska sp. z o.o., NIP 8982325132 · Stan prawny: 22 września 2026 r.

Podstawy prawne i orzecznictwo

Powiązane pytania