Czy pracownik jest zmuszany do udziału w modelu SoCap?

Dla kogo: pracownik, związek zawodowy, inspektor pracy, pracodawca, dział prawny · Stan prawny: 16 września 2026 r. · Wydawca: SoCap Polska sp. z o.o.

Odpowiedź w skrócie: nie. Układ zbiorowy pracy, z którego wynika uprawnienie do nabycia SoCap Token, uzależnia je od pisemnego wniosku pracownika. § 10 ust. 8 Zakładowego Układu Zbiorowego Pracy nr U-CDLXXXII zaczyna się od słów „Na pisemny wniosek pracownika”, a § 10 ust. 9 nakazuje pracodawcy przedstawić ofertę „w odpowiedzi na wniosek pracownika”. Układ nie zawiera postanowienia, które zobowiązywałoby pracownika do złożenia takiego wniosku. Zasada z § 10 ust. 7, „Wynagrodzenie wypłacane jest w pieniądzu”, nie zależy od wniosku. Sam układ nie jest jednostronnym aktem pracodawcy: został zawarty z zakładową organizacją związkową i wpisany do rejestru układów.

Kolejność ustala układ: najpierw wniosek pracownika

Zarzut brzmi zwykle tak: „pracownik jest do tego zmuszany, to narzucone przez pracodawcę”. Odpowiedź zaczyna się od tekstu postanowień, z których wynika uprawnienie:

„8. Na pisemny wniosek pracownika możliwe jest osiągnięcie dodatkowego przychodu w postaci korzyści materialnych, a polegających na uprawnieniu do zakupu po cenach niższych niż rynkowe ceny detaliczne artykułów, przedmiotów lub usług, określonych w Załączniku nr 3 do Układu. Wysokość upustu od ceny detalicznej określa Załącznik nr 4 do Układu.

9. Pracodawca w odpowiedzi na wniosek pracownika, o którym mowa w ust. 8, przedstawia pracownikowi ofertę korzyści materialnych, jakie może od niego otrzymywać oraz wskazuje cenę za jaką może je nabyć, z wyszczególnieniem rynkowej ceny detalicznej oraz upustu od tej ceny.

10. Uprawnienie, o którym mowa w ust. 8 i 9, może być cykliczne – nie częściej, niż raz w obowiązującym u pracodawcy okresie rozliczeniowym.”

§ 10 ust. 8, 9 i 10 Zakładowego Układu Zbiorowego Pracy dla Pracowników Socap Bonus Białystok sp. z o.o. z 24 listopada 2023 r., wpisanego do rejestru układów 7 lutego 2024 r. pod nr U-CDLXXXII. Autor: strony układu, pracodawca i zakładowa organizacja związkowa NSZZ „Solidarność 80”.

Z tych postanowień wynika kolejność, której pracodawca nie może odwrócić, nie wychodząc poza układ:

1. Inicjatywa należy do pracownika. Uprawnienie jest „możliwe” na jego pisemny wniosek. Układ nie przewiduje przyznania korzyści bez wniosku.
2. Pracodawca odpowiada, a nie inicjuje. Ofertę przedstawia „w odpowiedzi na wniosek pracownika” i musi w niej wskazać cenę nabycia, rynkową cenę detaliczną oraz upust. Pracownik zna warunki, zanim cokolwiek nabędzie.
3. Rytm jest ograniczony. Uprawnienie może być cykliczne, ale „nie częściej, niż raz w obowiązującym u pracodawcy okresie rozliczeniowym”.

Wynagrodzenie w pieniądzu nie zależy od wniosku

Ten sam paragraf układu, w ust. 7, stanowi bez żadnego warunku:

„7. Wynagrodzenie wypłacane jest w pieniądzu.”

§ 10 ust. 7 Zakładowego Układu Zbiorowego Pracy nr U-CDLXXXII z 24 listopada 2023 r. Autor: strony układu.

Postanowienie to powtarza zasadę z art. 86 § 2 Kodeksu pracy: „Wypłaty wynagrodzenia dokonuje się w formie pieniężnej”. Pracownik, który wniosku nie składa, pozostaje przy wynagrodzeniu wypłacanym w pieniądzu na zasadach układu. Szerzej o formie wypłaty: Czy wynagrodzenie jest wypłacane w pieniądzu, skoro pracownik otrzymuje SoCap Token?

Potrącenie ceny z wynagrodzenia wymaga osobnej pisemnej zgody

Korzyść z układu polega na zakupie po cenie niższej niż detaliczna, więc pracownik płaci cenę. Jeżeli ta cena ma być potrącona z wynagrodzenia za pracę, Kodeks pracy wymaga drugiego pisemnego oświadczenia pracownika:

„Należności inne niż wymienione w art. 87 § 1 i 7 mogą być potrącane z wynagrodzenia pracownika tylko za jego zgodą wyrażoną na piśmie.”

Art. 91 § 1 ustawy z 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 277). Autor: Sejm Rzeczypospolitej Polskiej.

Cena nabycia usługi nie należy do należności wymienionych w art. 87 § 1 i 7 (sumy egzekwowane na mocy tytułów wykonawczych, zaliczki pieniężne, kary pieniężne, odliczenia za nieobecność). Potrącenie jej z wynagrodzenia bez zgody pracownika wyrażonej na piśmie byłoby więc niedopuszczalne. Szerzej: Skąd bierze się potrącenie 1 zł na liście płac i na jakiej podstawie prawnej?

Układ zbiorowy nie jest jednostronną decyzją pracodawcy

Zarzut „to narzucone przez pracodawcę” pomija, czym jest źródło uprawnienia. Układ nr U-CDLXXXII zawarły dwie strony: pracodawca i zakładowa organizacja związkowa NSZZ „Solidarność 80”. Okręgowy Inspektor Pracy w Białymstoku wpisał go do rejestru układów 7 lutego 2024 r. Kodeks pracy przypisuje takiemu aktowi status prawa pracy:

„Art. 9. § 1. Ilekroć w Kodeksie pracy jest mowa o prawie pracy, rozumie się przez to przepisy Kodeksu pracy oraz przepisy innych ustaw i aktów wykonawczych, określające prawa i obowiązki pracowników i pracodawców, a także postanowienia układów zbiorowych pracy i innych opartych na ustawie porozumień zbiorowych, regulaminów i statutów określających prawa i obowiązki stron stosunku pracy.

§ 2. Postanowienia układów zbiorowych pracy i porozumień zbiorowych oraz regulaminów i statutów nie mogą być mniej korzystne dla pracowników niż przepisy Kodeksu pracy oraz innych ustaw i aktów wykonawczych.”

Art. 9 § 1 i 2 ustawy z 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 277). Autor: Sejm Rzeczypospolitej Polskiej.

Zmiana treści układu także nie jest jednostronną czynnością pracodawcy. Układ stanowi:

„2. Wszelkie zmiany treści Układu i jego załączników dokonywane będą w drodze protokołów dodatkowych, do których stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące Układu.”

§ 12 ust. 2 Zakładowego Układu Zbiorowego Pracy nr U-CDLXXXII z 24 listopada 2023 r. Autor: strony układu.

Dlaczego podstawa w układzie zbiorowym ma znaczenie także dla oceny składkowej, wyjaśniamy osobno: Czy świadczeniu w modelu SoCap brakuje podstawy w układzie zbiorowym pracy?

Umowa o pracę nie może tego pogorszyć

Skoro postanowienia układu są prawem pracy, indywidualna umowa nie może od nich odstąpić na niekorzyść pracownika:

„Art. 18. § 1. Postanowienia umów o pracę oraz innych aktów, na których podstawie powstaje stosunek pracy, nie mogą być mniej korzystne dla pracownika niż przepisy prawa pracy. § 2. Postanowienia umów i aktów, o których mowa w § 1, mniej korzystne dla pracownika niż przepisy prawa pracy są nieważne; zamiast nich stosuje się odpowiednie przepisy prawa pracy.”

Art. 18 § 1 i 2 ustawy z 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 277). Autor: Sejm Rzeczypospolitej Polskiej.

Postanowienie umowy o pracę, które przewidywałoby wypłatę wynagrodzenia w innej formie niż pieniężna wbrew § 10 ust. 7 układu, byłoby mniej korzystne niż prawo pracy. Art. 18 § 2 Kodeksu pracy uznaje takie postanowienia za nieważne i każe stosować w ich miejsce przepisy prawa pracy.

Kiedy zarzut przymusu byłby trafny

Zarzut byłby trafny, gdyby w praktyce pracodawca uzależniał zatrudnienie albo warunki pracy od złożenia wniosku, gdyby wniosek nie był rzeczywistym oświadczeniem pracownika albo gdyby korzyść przyznawano bez wniosku. Nie byłoby to wtedy stosowanie układu, tylko działanie poza nim. Dlatego pisemny wniosek podpisany przez samego pracownika jest dokumentem, który musi istnieć w praktyce każdego wdrożenia, a nie tylko we wzorze.

Czego ta odpowiedź nie mówi

• Nie formułuje twierdzeń o skutkach niezłożenia wniosku, których układ nie reguluje. Układ nie łączy z brakiem wniosku żadnego postanowienia; o wynagrodzeniu stanowi, że jest wypłacane w pieniądzu.
• Nie opisuje rezygnacji z programu. Tej kwestii dotyczy odpowiedź: Czy mogę zrezygnować i wrócić do dotychczasowych zasad wynagradzania?
• Nie dotyczy pracodawców, u których uprawnienie wynika z regulaminu wynagradzania, a nie z układu nr U-CDLXXXII. Tam rozstrzyga treść regulaminu. Zob. Na czym polega elastyczność wynagrodzenia w modelu SoCap?
• Nie dotyczy umów zlecenia. Układ nr U-CDLXXXII określa pracownika jako osobę zatrudnioną na podstawie umowy o pracę, a art. 18, 86 i 91 Kodeksu pracy dotyczą stosunku pracy.
• Nie ocenia, czy udział jest korzystny dla konkretnej osoby. Zob. Czy pracownik w modelu SoCap traci na emeryturze?

Podstawy prawne

• § 10 ust. 7, 8, 9 i 10 oraz § 12 ust. 2 Zakładowego Układu Zbiorowego Pracy nr U-CDLXXXII z 24 listopada 2023 r. (wpis do rejestru układów 7 lutego 2024 r.), strony układu
• art. 9 § 1 i 2, art. 18 § 1 i 2, art. 86 § 2, art. 87 § 1 i 7 oraz art. 91 § 1 Kodeksu pracy (Dz.U. 2025 poz. 277), Sejm RP

Powiązane pytania

• Czy wynagrodzenie jest wypłacane w pieniądzu, skoro pracownik otrzymuje SoCap Token?
• Czy mogę zrezygnować i wrócić do dotychczasowych zasad wynagradzania?
• Skąd bierze się potrącenie 1 zł na liście płac i na jakiej podstawie prawnej?
• Czy świadczeniu w modelu SoCap brakuje podstawy w układzie zbiorowym pracy?

Masz pytanie, na które nie ma tu odpowiedzi? [email protected] · Wydawca: SoCap Polska sp. z o.o., NIP 8982325132 · Stan prawny: 16 września 2026 r.