Skąd bierze się potrącenie 1 zł na liście płac i na jakiej podstawie prawnej?
Materiał publiczny — bez danych klientów.
Odpowiedź w skrócie: przepis mówi o „uprawnieniu do zakupu po cenach niższych niż detaliczne”, a zakup zakłada zapłatę ceny. Potrącenie symbolicznej kwoty jest tą zapłatą: realną, udokumentowaną wpłatą pracownika. Świadczenie w pełni nieodpłatne nie mieści się w tej hipotezie. Bez tej wpłaty ustawowa przesłanka nie jest spełniona i wyłączenie ze składek w ogóle nie działa.
Dlaczego odpłatność musi być realna, a nie deklaratywna
§ 2 ust. 1 pkt 26 rozporządzenia MPiPS wyłącza z podstawy wymiaru składek korzyść materialną polegającą na uprawnieniu do zakupu po cenach niższych niż detaliczne. Zakup zakłada zapłatę ceny, więc świadczenie w pełni nieodpłatne nie mieści się w tej hipotezie. Przepis nie ustanawia minimalnej ceny ani maksymalnego rabatu.
Potrącenie jest więc elementem konstrukcyjnym samej przesłanki ustawowej, a nie formalnością dołożoną z ostrożności.
„Zważywszy iż w przepisach rozporządzenia nie ma żadnych zastrzeżeń co do stopnia udziału pracownika w ponoszeniu kosztów związanych z zakupem określonych artykułów, towarów lub usług, należy przyjąć, że warunek ten jest spełniony także w razie, gdy partycypowanie pracownika w pokryciu tego rodzaju kosztów zakupu ma charakter symboliczny […]”
Baran, Książek, Bigaj Kancelaria Prawna sp. k. (prof. UwB dr hab. Iwona Sierocka, dr hab. Daniel Książek, r.pr.), opinia prawna w sprawie podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne, 2023 r.. Zakres i pełne omówienie tej opinii.
Podstawa potrącenia zależy od formy zatrudnienia
Potrącenie musi mieć własne umocowanie cywilnoprawne — samo istnienie przepisu składkowego tego nie zastępuje:
- Umowa zlecenia — wystarcza mechanizm potrącenia (kompensaty) wzajemnych wierzytelności
z art. 498–505 Kodeksu cywilnego (wynagrodzenie zleceniobiorcy należy się na podstawie art. 735 Kodeksu cywilnego).
- Umowa o pracę — wynagrodzenie ze stosunku pracy podlega szczególnej ochronie przed
potrąceniami, dlatego oprócz mechanizmu z art. 498–505 KC konieczna jest pisemna zgoda pracownika na podstawie art. 91 Kodeksu pracy. Bez tej zgody potrącenie z wynagrodzenia za pracę byłoby niedopuszczalne, niezależnie od jego celu.
Dlaczego kwota jest symboliczna, a nie rynkowa
Przepis posługuje się pojęciem ceny niższej niż detaliczna i nie ustanawia żadnego minimalnego progu procentowego czy kwotowego, jaki taka odpłatność musi osiągnąć. Rabat może być bardzo wysoki — warunkiem jest istnienie i rzeczywiste pobranie odpłatności, nie jej wysokość.
Ten brak progu wynika z literalnego brzmienia przepisu — § 2 ust. 1 pkt 26 nie zawiera żadnej wartości granicznej. Sąd Apelacyjny w Warszawie, w wyroku z 19 lutego 2025 r. (sygn. III AUa 1247/24), potwierdził dopuszczalność samego mechanizmu rabatowego jako takiego, określając go jako „system rabatowania cen, który nie może być postrzegany jako wynagrodzenie za pracę” — wyrok dotyczy kwalifikacji prawnej mechanizmu, nie orzeka o dopuszczalnej wysokości konkretnego rabatu.
„Wysokość odpłatności ponoszonej przez pracowników za nabycie uprawnienia nie wpływa na możliwość zastosowania omawianego wyłączenia — może być ona wręcz symboliczna w relacji do wartości rynkowej nabytych artykułów, przedmiotów lub usług.”
dr hab. Łukasz Pisarczyk, prof. ucz., opinia prawna w sprawie zastosowania wyłączenia z § 2 ust. 1 pkt 26 rozporządzenia składkowego, Warszawa, 14 czerwca 2023 r., pkt 5. Zakres i pełne omówienie tej opinii.
Co odróżnia potrącenie realne od pozornego
Zarzut, że taka konstrukcja jest pozorna (art. 83 Kodeksu cywilnego), rozbija się o to samo, co decyduje w każdej sprawie o pozorności: czy czynność została rzeczywiście wykonana. W praktyce oznacza to komplet dokumentacji na każdą osobę:
- pisemną zgodę pracownika (przy umowie o pracę) albo zapis w umowie zlecenia,
- pozycję potrącenia widoczną na liście płac danego miesiąca,
- korespondujący zapis w ewidencji, z którego wynika, że kwota rzeczywiście obciążyła
rozliczenie pracownika, a nie istnieje wyłącznie na papierze.
Bez tego kompletu potrącenie jest tylko deklaracją, a organ kontrolny ma prawo to podważyć — nie dlatego, że kwota jest niska, tylko dlatego, że nie ma dowodu, iż w ogóle nastąpiła.
Czego ta odpowiedź nie obejmuje
- Nie podaje wzoru zgody na potrącenie ani wzoru zapisu w umowie zlecenia. To są dokumenty
wykonawcze wdrożenia, przekazywane klientowi w pakiecie wraz z instrukcją stosowania.
- Nie rozstrzyga, czy akurat 1 zł jest kwotą „optymalną”. Wysokość odpłatności jest elementem
konstrukcji konkretnego wdrożenia, nie punktem spornym na gruncie samego przepisu.
- Nie jest opinią dla konkretnej umowy. Ocena, czy dana dokumentacja potrącenia jest
kompletna, wymaga wglądu w faktyczne zapisy danego pracodawcy.
Masz pytanie, na które nie ma tu odpowiedzi? [email protected] Wydawca: SoCap Polska sp. z o.o., NIP 8982325132 · Stan prawny: 5 września 2026 r.
Podstawy prawne i orzecznictwo
- § 2 ust. 1 pkt 26 rozporządzenia MPiPS z 18.12.1998 (Dz.U. 1998 Nr 161 poz. 1106, t.j. Dz.U. 2025 poz. 316)
- art. 91 Kodeksu pracy
- art. 498–505 Kodeksu cywilnego (potrącenie)
- art. 735 Kodeksu cywilnego (zlecenie)
- SA w Warszawie, 19.02.2025, III AUa 1247/24 (prawomocny)
Powiązane pytania