Skąd bierze się potrącenie 1 zł na liście płac i na jakiej podstawie prawnej?
Materiał publiczny — bez danych klientów.
Odpowiedź w skrócie: przepis wyłącza ze składek ZUS wyłącznie korzyść nabywaną za częściową odpłatnością, nie za darmo. Potrącenie symbolicznej kwoty jest właśnie tą odpłatnością: realną, udokumentowaną wpłatą pracownika za prawo zakupu po cenie niższej niż detaliczna. Bez tej wpłaty ustawowa przesłanka nie jest spełniona i wyłączenie ze składek w ogóle nie działa.
Dlaczego odpłatność musi być realna, a nie deklaratywna
§ 2 ust. 1 pkt 26 rozporządzenia MPiPS wyłącza z podstawy wymiaru składek korzyść materialną polegającą na prawie zakupu po cenie niższej niż detaliczna, za częściową odpłatnością pracownika. Przepis nie mówi o prawie do nieodpłatnego świadczenia; mówi wprost o zakupie za częściową odpłatność. Konstrukcja bez jakiejkolwiek wpłaty pracownika nie mieści się w hipotezie tej normy, niezależnie od tego, jak nazwano by ją w dokumentacji.
Potrącenie jest więc elementem konstrukcyjnym samej przesłanki ustawowej, a nie formalnością dołożoną z ostrożności.
Podstawę potrącenia wyznacza forma zatrudnienia
Potrącenie musi mieć własne umocowanie cywilnoprawne, a samo istnienie przepisu składkowego tego nie zastępuje:
- Umowa zlecenia: wystarcza mechanizm potrącenia (kompensaty) wzajemnych wierzytelności
z art. 498–505 Kodeksu cywilnego, stosowanego wprost do zlecenia na podstawie art. 735 Kodeksu cywilnego.
- Umowa o pracę: wynagrodzenie ze stosunku pracy podlega szczególnej ochronie przed
potrąceniami, dlatego oprócz mechanizmu z art. 498–505 KC konieczna jest pisemna zgoda pracownika na podstawie art. 91 Kodeksu pracy. Bez tej zgody potrącenie z wynagrodzenia za pracę byłoby niedopuszczalne, niezależnie od jego celu.
Dlaczego kwota jest symboliczna, a nie rynkowa
Przepis posługuje się pojęciem „częściowej odpłatności” i nie ustanawia żadnego minimalnego progu procentowego czy kwotowego, jaki taka odpłatność musi osiągnąć. Rabat może być bardzo wysoki; przesłanką jest istnienie i rzeczywiste pobranie odpłatności, nie jej wysokość.
Ten brak progu wynika z literalnego brzmienia przepisu: § 2 ust. 1 pkt 26 nie zawiera żadnej wartości granicznej. Sąd Apelacyjny w Warszawie, w wyroku z 19 lutego 2025 r. (sygn. III AUa 1247/24), potwierdził dopuszczalność samego mechanizmu rabatowego jako takiego, określając go jako „system rabatowania cen, który nie może być postrzegany jako wynagrodzenie za pracę”. Wyrok dotyczy kwalifikacji prawnej mechanizmu, nie orzeka o dopuszczalnej wysokości konkretnego rabatu.
Co przesądza o realności potrącenia
Realność potrącenia wynika z tego, że czynność została rzeczywiście wykonana (art. 83 Kodeksu cywilnego). Potwierdza to komplet dokumentacji na każdą osobę:
- pisemną zgodę pracownika (przy umowie o pracę) albo zapis w umowie zlecenia,
- pozycję potrącenia widoczną na liście płac danego miesiąca,
- korespondujący zapis w ewidencji, z którego wynika, że kwota rzeczywiście obciążyła
rozliczenie pracownika, a nie istnieje wyłącznie na papierze.
Ten komplet dokumentów pokazuje, że potrącenie nastąpiło. O jego skuteczności decyduje wykonanie, a nie wysokość kwoty.
Zakres odpowiedzi
- Odpowiedź wyjaśnia podstawę prawną potrącenia: przesłankę częściowej odpłatności z § 2 ust. 1
pkt 26 rozporządzenia MPiPS, potrącenie z art. 498–505 KC przy zleceniu (art. 735 KC) oraz pisemną zgodę z art. 91 Kodeksu pracy przy umowie o pracę.
- Wysokość odpłatności ustala konstrukcja wdrożenia. Przepis wymaga odpłatności rzeczywiście
pobranej i nie wyznacza jej minimalnej kwoty; sąd ocenił mechanizm rabatowy w sprawie XXI U 595/23 i III AUa 1247/24 prawomocnie.
- Wzór zgody na potrącenie i wzór zapisu w umowie zlecenia są dokumentami wykonawczymi
wdrożenia, które klient otrzymuje w pakiecie wraz z instrukcją stosowania; kompletność dokumentacji potwierdzają zgoda, pozycja na liście płac i zapis w ewidencji opisane wyżej.
Masz pytanie, na które nie ma tu odpowiedzi? [email protected] Wydawca: SoCap Polska sp. z o.o., NIP 8982325132 · Stan prawny: 22 września 2026 r.
Podstawy prawne i orzecznictwo
- § 2 ust. 1 pkt 26 rozporządzenia MPiPS z 18.12.1998 (Dz.U. 1998 Nr 161 poz. 1106, t.j. Dz.U. 2025 poz. 316)
- art. 91 Kodeksu pracy
- art. 498–505 Kodeksu cywilnego (potrącenie)
- art. 735 Kodeksu cywilnego (zlecenie)
- SA w Warszawie, 19.02.2025, III AUa 1247/24 (prawomocny)