• Dla pracodawców

Zoptymalizuj koszty i zwiększ zyski

Co zmienia dla pracodawców nowelizacja ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy obowiązująca od 2026 r.?

Dla kogo: pracodawca, dział kadr, dział prawny, doradca · Stan prawny: 2026-09-22 · Wydawca: SoCap Polska sp. z o.o.

Materiał publiczny: bez danych klientów.

Odpowiedź w skrócie: Ustawa z 11 marca 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 473) weszła w życie 8 lipca 2026 r. Daje okręgowemu inspektorowi pracy prawo stwierdzenia w drodze decyzji istnienia stosunku pracy, poprzedzone poleceniem inspektora. Decyzja działa od dnia wydania, uwzględnia wolę stron, podlega odwołaniu do sądu, a pracodawca może uzyskać wiążącą dla PIP interpretację indywidualną.

Data wejścia w życie

Ustawa z 11 marca 2026 r. o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz niektórych innych ustaw została ogłoszona w Dzienniku Ustaw 7 kwietnia 2026 r. (poz. 473). Art. 20 stanowi, że wchodzi w życie po upływie 3 miesięcy od dnia ogłoszenia, z wyjątkiem kilku przepisów organizacyjnych, które weszły w życie dzień po ogłoszeniu. Zasadnicza część obowiązuje od 8 lipca 2026 r.

Dwa etapy: polecenie, potem decyzja

Nowy art. 11 ust. 2 ustawy o PIP pozwala organom PIP, po umożliwieniu stronom zajęcia stanowiska, wydać polecenie usunięcia naruszeń dotyczących:

„1) funkcjonowania umowy cywilnoprawnej lub 2) niezawarcia umowy o pracę – w sytuacji gdy w stosunku prawnym łączącym strony dominują cechy stosunku pracy określone w art. 22 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy.”

Nowy art. 11 ust. 1 pkt 7a daje kompetencję do stwierdzenia w drodze decyzji istnienia stosunku pracy, „przy czym warunkiem wydania decyzji jest niewykonanie polecenia, o którym mowa w ust. 2 pkt 2”. Decyzję wydaje okręgowy inspektor pracy po zawiadomieniu stron o wszczęciu postępowania (art. 33a ust. 1). Termin wykonania polecenia inspektor wyznacza tak, żeby ocena jego wykonania nastąpiła w trakcie kontroli (art. 34 ust. 1c).

Wola stron i zakres czasowy decyzji

Art. 33a ust. 4 stanowi, że w postępowaniu w sprawie decyzji uwzględnia się wolę stron, jeżeli nie jest ona sprzeczna z prawem, w szczególności z przepisami prawa pracy lub zasadami współżycia społecznego, albo nie zmierza do obejścia prawa. Decyzja uwzględnia stan faktyczny istniejący w czasie kontroli, od dnia jej rozpoczęcia (art. 34 ust. 2d), a datą zawarcia umowy o pracę jest data wydania decyzji (art. 34 ust. 2f). Ustalenie stosunku pracy za okres wcześniejszy jest możliwe wyłącznie w drodze powództwa do sądu (art. 33a ust. 6).

Decyzja wywołuje skutki od dnia jej wydania (art. 34 ust. 2j), a staje się wykonalna po upływie terminu na odwołanie, z dniem prawomocnego orzeczenia sądu albo z dniem nadania rygoru natychmiastowej wykonalności (art. 34 ust. 2k). Rygor stosuje się jedynie do osób objętych szczególną ochroną przed wypowiedzeniem (art. 33a ust. 5).

Składki w okresie odwołania

Nowelizacja zmieniła też ustawę o systemie ubezpieczeń społecznych. Art. 18 ust. 1b stanowi, że w okresie od wydania decyzji do jej ostateczności, a przy odwołaniu do sądu do prawomocności orzeczenia, podstawą wymiaru składek są kwoty wykazane z tytułu umowy cywilnoprawnej. Art. 38b ust. 1 stanowi, że składki opłacone z tytułu tej umowy uznaje się za opłacone na poczet należności ze stosunku pracy.

Interpretacja indywidualna Głównego Inspektora Pracy

Nowy art. 14b pozwala pracodawcy wystąpić do Głównego Inspektora Pracy o interpretację indywidualną, czy opisany stosunek prawny jest stosunkiem pracy w rozumieniu art. 22 § 1 Kodeksu pracy. Interpretację wydaje się w terminie 30 dni (ust. 4). Wnioskodawca, który się do niej zastosował, nie może być obciążony sankcjami w tym zakresie (ust. 16), a interpretacja jest wiążąca dla organów PIP i może zostać zmieniona wyłącznie w razie zmiany okoliczności sprawy (ust. 17).

Przepisy przejściowe

  • Art. 13: do kontroli wszczętych i niezakończonych przed 8 lipca 2026 r. stosuje się przepisy

dotychczasowe.

  • Art. 14: do umów cywilnoprawnych zawartych przed tą datą i trwających w dniu wejścia w życie

stosuje się przepisy nowe.

  • Art. 16: podmiot, który w terminie 12 miesięcy od wejścia ustawy w życie, czyli do 8 lipca

2027 r., dobrowolnie zawrze umowę o pracę z osobą, której stosunek spełnia wszystkie cechy z art. 22 § 1 Kodeksu pracy, nie podlega odpowiedzialności określonej w art. 281 § 1 pkt 1 Kodeksu pracy.

Związek z modelem SoCap

Nowelizacja dotyczy kwalifikacji podstawy świadczenia pracy. Nie zmienia rozporządzenia z 18 grudnia 1998 r. ani jego § 2 ust. 1 pkt 26, a podstawę wymiaru składek nadal ustala Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Świadczenie z zakładowego układu zbiorowego pracy U-CDLXXXII dotyczy pracowników zatrudnionych na podstawie umowy o pracę, czyli tej formy zatrudnienia, do której prowadzą nowe przepisy.

Zakres odpowiedzi

  • Odpowiedź dotyczy zmian w ustawie o PIP i w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych

wprowadzonych ustawą z 11 marca 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 473): polecenia, decyzji i jej skutków, interpretacji Głównego Inspektora Pracy oraz przepisów przejściowych.

  • Zmiany w pozostałych ustawach objętych nowelizacją (Kodeks postępowania cywilnego, Ordynacja

podatkowa, Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia, koszty sądowe, zatrudnianie cudzoziemców) opisują odrębne materiały.

  • Kwalifikację konkretnej umowy cywilnoprawnej wyznacza faktyczny sposób wykonywania pracy

(art. 22 § 1 Kodeksu pracy).

Co robić

  1. Sprawdzić, czy umowy cywilnoprawne trwające 8 lipca 2026 r. odpowiadają faktycznemu sposobowi

współpracy, bo obejmują je nowe przepisy (art. 14).

  1. Utrwalać w dokumentach wolę stron co do rodzaju umowy, ponieważ organ ma obowiązek ją

uwzględnić, jeżeli nie jest sprzeczna z prawem ani nie zmierza do jego obejścia (art. 33a ust. 4).

  1. Relację, która ma cechy stosunku pracy z art. 22 § 1 Kodeksu pracy, uporządkować dobrowolnym

zawarciem umowy o pracę w okresie z art. 16, który trwa do 8 lipca 2027 r.

Stan prawny na dzień

Stan prawny na 22 września 2026 r.: ustawa o Państwowej Inspekcji Pracy w tekście jednolitym Dz.U. 2024 poz. 1712 ze zmianą Dz.U. 2026 poz. 473 (w mocy od 8 lipca 2026 r.), ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych w tekście jednolitym Dz.U. 2026 poz. 199, Kodeks pracy w tekście jednolitym Dz.U. 2025 poz. 277.

Masz pytanie, na które nie ma tu odpowiedzi? [email protected] Wydawca: SoCap Polska sp. z o.o., NIP 8982325132 · Stan prawny: 22 września 2026 r.

Podstawy prawne i orzecznictwo

Powiązane pytania