Czy stosowanie modelu SoCap grozi odpowiedzialnością karno-skarbową?
Odpowiedź w skrócie: przy prawidłowym i terminowym rozliczeniu PIT od całości przychodu brakuje znamienia, bez którego czyn z art. 54 i 56 Kodeksu karnego skarbowego nie istnieje: narażenia podatku na uszczuplenie. W modelu SoCap podatek dochodowy jest odprowadzany od całości przychodu pracownika — części pieniężnej i wartości korzyści materialnej razem. Skoro uszczuplenia nie ma, nie powstaje podstawa odpowiedzialności karno-skarbowej ani dla spółki, ani dla osób zajmujących się jej sprawami finansowymi.
Dlaczego brakuje znamienia czynu
Czyny z art. 54 KKS (uchylanie się od opodatkowania) i art. 56 KKS (podanie nieprawdy w deklaracji podatkowej) są przestępstwami albo wykroczeniami skarbowymi skutkowymi — ich znamieniem jest narażenie podatku na uszczuplenie. W modelu SoCap:
- pracownik otrzymuje PIT-11 obejmujący całość przychodu, w tym wartość korzyści materialnej,
- zaliczki na podatek dochodowy są pobierane i odprowadzane od całości, nie tylko od części
pieniężnej,
- oszczędność dotyczy wyłącznie składek na ubezpieczenia społeczne, na podstawie wyraźnego
wyłączenia ustawowego (§ 2 ust. 1 pkt 26 rozporządzenia MPiPS), a nie przepisów podatkowych.
Skoro budżet państwa nie traci na podatku dochodowym ani złotówki, nie ma narażenia, o którym mówią oba przepisy — a bez tego znamienia czyn z art. 54 lub 56 KKS nie może zostać popełniony, niezależnie od tego, jak duża byłaby oszczędność składkowa.
„W przypadku prawidłowego rozliczenia przez płatnika kwoty przychodu wynikającego z usługi SoCap Token (oraz terminowej wpłaty do urzędu skarbowego podatku) ryzyko karne skarbowe nie występuje.”
Dubois i Wspólnicy Kancelaria Adwokacko-Radcowska sp.j. (adw. Łukasz Trochimiuk, r. pr. Magdalena Czech), komentarz „Usługa SoCap Token jako korzyść pracownika w kontekście wyłączenia z podstawy wymiaru składek na ZUS. Ocena ryzyka karnego skarbowego”, 1 lutego 2024 r.. Zakres i pełne omówienie tej opinii.
A odpowiedzialność osoby prowadzącej sprawy finansowe (art. 9 § 3 KKS)
Art. 9 § 3 KKS rozciąga odpowiedzialność karno-skarbową na osobę, która na podstawie przepisu, decyzji, umowy lub faktycznego wykonywania zajmuje się sprawami gospodarczymi, w szczególności finansowymi, danego podmiotu — a więc potencjalnie także na osobę prowadzącą księgi rachunkowe czy naliczającą listy płac.
To jest jednak odpowiedzialność pochodna: rozciąga krąg sprawców czynu, który musiał zostać popełniony — nie tworzy nowego, samodzielnego czynu. Skoro sam mechanizm rozliczenia nie wypełnia znamion art. 54 ani 56 KKS (bo nie ma uszczuplenia podatku), nie powstaje punkt zaczepienia, od którego odpowiedzialność osoby zajmującej się sprawami finansowymi mogłaby się w ogóle zacząć. Brak czynu głównego wyklucza odpowiedzialność pochodną.
Spór o same składki
Rozbieżność co do wysokości składek ZUS — jeśli w ogóle powstanie — rozstrzyga się inną drogą niż karno-skarbowa:
decyzja ZUS (art. 83 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych) → odwołanie do sądu okręgowego (art. 83 ust. 2 tej ustawy w związku z art. 477⁹ Kodeksu postępowania cywilnego) → egzekucja administracyjna według ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, z zarzutami i środkami zaskarżenia z tej ustawy.
Kodeks karny skarbowy nie obejmuje składek. Spór o ich wysokość rozstrzyga decyzja ZUS i sąd ubezpieczeń społecznych. Odrębne przepisy przewidują odpowiedzialność za nieopłacanie składek w terminie i zgłaszanie nieprawdziwych danych (art. 98 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych) oraz za złośliwe lub uporczywe naruszanie praw pracownika z ubezpieczenia społecznego (art. 218 § 1a Kodeksu karnego).
Co potwierdził sąd
Sąd Apelacyjny w Warszawie, wyrokiem z 19 lutego 2025 r. (sygn. III AUa 1247/24), prawomocnie oddalił apelację organu rentowego i potwierdził kwalifikację świadczenia jako wyłączonego z podstawy wymiaru składek na podstawie § 2 ust. 1 pkt 26. Wyrok jest prawomocny i wiąże w sprawie, w której zapadł (art. 365 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego); dla innych płatników jest silnym argumentem, nie rozstrzygnięciem.
Czego ta odpowiedź nie obejmuje
- Nie jest opinią dla konkretnej osoby. Ocena strony podmiotowej (czy dana osoba działała
umyślnie) wymaga zawsze analizy jej konkretnej sytuacji — ta odpowiedź opisuje, dlaczego brakuje znamienia czynu głównego, co jest warunkiem koniecznym każdej dalszej oceny.
- Nie obejmuje sporu o same składki ZUS — to odrębne zagadnienie administracyjne, opisane
w innych materiałach tej bazy.
- Nie przesądza skutków zmiany przepisów. Odpowiedź opisuje stan prawny na wskazany dzień.
Masz pytanie, na które nie ma tu odpowiedzi? [email protected] Wydawca: SoCap Polska sp. z o.o., NIP 8982325132 · Stan prawny: 5 września 2026 r.
Podstawy prawne i orzecznictwo
- art. 54 i art. 56 Kodeksu karnego skarbowego
- art. 9 § 3 Kodeksu karnego skarbowego
- art. 83 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych · art. 477⁹ Kodeksu postępowania cywilnego
- SA w Warszawie, 19.02.2025, III AUa 1247/24 (prawomocny)
Powiązane pytania