• Dla pracodawców

Zoptymalizuj koszty i zwiększ zyski

Ile może trwać kontrola ZUS u przedsiębiorcy?

Dla kogo: pracodawca, zarząd, kadry i płace, dział prawny · Stan prawny: 2026-09-22 · Wydawca: SoCap Polska sp. z o.o.

Materiał publiczny: bez danych klientów.

Odpowiedź w skrócie: czas wszystkich kontroli ZUS u jednego przedsiębiorcy w roku kalendarzowym jest ograniczony ustawą: 6 dni roboczych u mikroprzedsiębiorcy, 18 u małego, 24 u średniego i 48 u pozostałych przedsiębiorców (art. 55 ust. 1 Prawa przedsiębiorców). Przedłużenie jest możliwe tylko z przyczyn niezależnych od organu, z pisemnym uzasadnieniem, i nie przekracza tych limitów.

Podstawa prawna: limit roczny z Prawa przedsiębiorców

Do kontroli płatnika składek będącego przedsiębiorcą „stosuje się przepisy rozdziału 5 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców” (art. 92a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, t.j. Dz.U. 2026 poz. 199).

Art. 55 ust. 1 Prawa przedsiębiorców stanowi:

„Czas trwania wszystkich kontroli organu kontroli u przedsiębiorcy w jednym roku kalendarzowym nie może przekraczać w odniesieniu do: 1) mikroprzedsiębiorców – 6 dni roboczych; 2) małych przedsiębiorców – 18 dni roboczych; 3) średnich przedsiębiorców – 24 dni roboczych; 4) pozostałych przedsiębiorców – 48 dni roboczych.”

Limit dla mikroprzedsiębiorców wynosi 6 dni roboczych od zmiany wprowadzonej ustawą z 21 maja 2025 r. (Dz.U. 2025 poz. 769), obowiązującej od 13 lipca 2025 r. Kategorię przedsiębiorcy określa art. 7 ust. 1 pkt 1-3 Prawa przedsiębiorców: liczba pracowników oraz obrót albo suma bilansowa w co najmniej jednym z dwóch ostatnich lat obrotowych.

Limit dotyczy łącznie wszystkich kontroli jednego organu w danym roku. Kontrole ZUS w tym samym roku sumują się.

Przedłużenie: tylko z przyczyn niezależnych od organu

  • *„Przedłużenie czasu trwania kontroli jest możliwe jedynie z przyczyn niezależnych od organu

kontroli i wymaga uzasadnienia na piśmie. Uzasadnienie doręcza się przedsiębiorcy. Przedłużenie czasu trwania kontroli nie może naruszać terminów, o których mowa w ust. 1.”* (art. 55 ust. 3).

  • U mikroprzedsiębiorcy czas może zostać przedłużony wyłącznie na zebranie i analizę dokumentów

oraz sporządzenie protokołu, po zakończeniu czynności w siedzibie, i nie więcej niż do dwukrotności limitu z ust. 1 pkt 1 (art. 55 ust. 6a).

  • Zmiana osób, zakresu lub miejsca kontroli wymaga nowego upoważnienia i *„nie może prowadzić do

wydłużenia przewidywanego wcześniej terminu zakończenia kontroli”* (art. 49 ust. 6).

Co wlicza się do czasu kontroli, a co go wstrzymuje

  • Upoważnienie ZUS wskazuje *„datę rozpoczęcia kontroli i przewidywany termin zakończenia

kontroli”* (art. 89 ust. 1a pkt 6 ustawy systemowej), a protokół podaje czas trwania kontroli z datą wszczęcia, zakończenia i dniami przerwy (art. 91 ust. 1 pkt 5).

  • Nie wlicza się czasu nieobecności przedsiębiorcy lub osoby upoważnionej, jeżeli stanowi ona

przeszkodę w czynnościach (art. 50 ust. 4 Prawa przedsiębiorców).

  • Sprzeciw przedsiębiorcy wstrzymuje czynności kontrolne i bieg czasu trwania kontroli do

zakończenia postępowania w sprawie sprzeciwu (art. 59 ust. 5).

Uprawnienie przedsiębiorcy przy przekroczeniu limitu

Naruszenie art. 55 ust. 1 i 2 jest wprost wymienione wśród podstaw sprzeciwu wobec podjęcia i wykonywania czynności kontrolnych (art. 59 ust. 1). Sprzeciw wnosi się na piśmie, z uzasadnieniem, w terminie 3 dni roboczych od wszczęcia kontroli lub wystąpienia przesłanki (art. 59 ust. 3 i 4).

Czas kontroli a model SoCap

Kontrola u płatnika stosującego SoCap Token podlega tym samym limitom co każda inna kontrola ZUS. Kwestię prawną, którą kontrola bada przy tym świadczeniu, rozstrzygnął już sąd: Sąd Okręgowy w Warszawie (12.03.2024, XXI U 595/23) zmienił decyzję ZUS, a Sąd Apelacyjny w Warszawie (19.02.2025, III AUa 1247/24) prawomocnie oddalił apelację organu. To jedna sprawa w dwóch instancjach. Przygotowane dokumenty świadczenia skracają więc czynności do sprawdzenia, czy stan faktyczny u płatnika odpowiada konstrukcji ocenionej przez sąd.

Zakres odpowiedzi

  • Odpowiedź obejmuje roczny limit czasu kontroli ZUS u przedsiębiorcy z art. 55 ust. 1 Prawa

przedsiębiorców, stosowany na podstawie art. 92a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, przedłużenie z art. 55 ust. 3 i 6a oraz sprzeciw z art. 59.

  • Szczególne rodzaje kontroli, dla których ustawa przewiduje odrębne zasady, wymieniają

art. 55 ust. 2 i art. 61 Prawa przedsiębiorców; powtórną kontrolę reguluje art. 55 ust. 7, a przedłużenie związane ze zobowiązaniami podatkowymi art. 55 ust. 4.

  • Limit z art. 55 liczy się osobno dla każdego organu kontroli, więc kontrole PIP i urzędu

skarbowego mają własne limity.

Co robić

  1. Ustalić swoją kategorię przedsiębiorcy według art. 7 ust. 1 Prawa przedsiębiorców i policzyć

dni kontroli ZUS przeprowadzonych w bieżącym roku.

  1. Prowadzić książkę kontroli (art. 57 Prawa przedsiębiorców): z niej wynikają daty podjęcia

i zakończenia wcześniejszych kontroli.

  1. Sprawdzić w upoważnieniu przewidywany termin zakończenia kontroli.
  2. Każde przedłużenie przyjmować wyłącznie z pisemnym uzasadnieniem i porównać je z limitem.
  3. Przy przekroczeniu limitu rozważyć sprzeciw w terminie 3 dni roboczych (art. 59).

Stan prawny na dzień

22 września 2026 r. Prawo przedsiębiorców (t.j. Dz.U. 2025 poz. 1480 ze zm.), ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. 2026 poz. 199).

Masz pytanie, na które nie ma tu odpowiedzi? [email protected] Wydawca: SoCap Polska sp. z o.o., NIP 8982325132 · Stan prawny: 22 września 2026 r.

Podstawy prawne i orzecznictwo

Powiązane pytania