• Dla pracodawców

Zoptymalizuj koszty i zwiększ zyski

Czy inspektor pracy może ocenić, od czego należą się składki ZUS w modelu SoCap?

Dla kogo: pracodawca, zarząd, kadry, dział prawny klienta · Stan prawny: 2026-09-22 · Wydawca: SoCap Polska sp. z o.o.

Materiał publiczny, bez danych klientów.

Odpowiedź w skrócie: nie. Art. 10 ust. 1 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy nie daje inspektorowi kompetencji do ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne. Robi to ZUS decyzją, od której przysługuje odwołanie do sądu. Inspektor kontroluje przestrzeganie prawa pracy, w tym przepisów o wynagrodzeniu, oraz legalność zatrudnienia.

Podstawa prawna: co należy do PIP

Art. 10 ust. 1 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy wylicza zadania inspekcji. Obejmują one nadzór i kontrolę przestrzegania prawa pracy, w tym przepisów o wynagrodzeniu, oraz kontrolę legalności zatrudnienia. Składek na ubezpieczenia społeczne ani ustalania ich podstawy wymiaru w katalogu nie ma. Jedyny punkt katalogu, który dotyczył jakichkolwiek składek, czyli kontrola opłacania składek na Fundusz Pracy (art. 10 ust. 1 pkt 3 lit. c), został uchylony z dniem 1 czerwca 2025 r. przez art. 398 pkt 1 lit. a ustawy z 20 marca 2025 r. o rynku pracy i służbach zatrudnienia.

Podstawa prawna: co należy do ZUS

Art. 68 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych powierza ZUS wymierzanie i pobieranie składek. Art. 83 ust. 1 pkt 3 tej ustawy stanowi, że ZUS wydaje decyzje w sprawach ustalania wymiaru składek. Od takiej decyzji przysługuje odwołanie do sądu (art. 83 ust. 2).

W kwestii SoCap Token właśnie ta droga została przebyta: sprawa o podstawę wymiaru składek zakończyła się prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 19 lutego 2025 r. (III AUa 1247/24), który oddalił apelację ZUS.

Co się zmieniło od 8 lipca 2026 r.

Nowelizacja ustawy o PIP z 11 marca 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 473) daje inspektorowi nową kompetencję: może wydać decyzję stwierdzającą istnienie stosunku pracy (art. 11 ust. 1 pkt 7a), jeżeli podmiot nie wykonał wcześniejszego polecenia. Decyzja wywołuje skutki od dnia jej wydania, także w prawie ubezpieczeń społecznych (art. 34 ust. 2j), a datą zawarcia umowy o pracę jest co do zasady data wydania decyzji (art. 34 ust. 2f).

Ta kompetencja dotyczy rodzaju umowy, a nie wyłączenia świadczenia z podstawy wymiaru. Gdy osoba pracuje na podstawie umowy o pracę, do jej składek stosuje się § 2 ust. 1 pkt 26 rozporządzenia składkowego tak samo jak do każdego innego pracownika. Uczestnictwo w modelu nie jest więc podstawą do takiej decyzji, a o tym, od czego należą się składki, rozstrzyga § 2 ust. 1 pkt 26 rozporządzenia składkowego, a nie decyzja inspektora.

Układ zbiorowy: inspektor może być wnioskodawcą, nie sędzią

Świadczenie ma podstawę w układzie zbiorowym pracy. Art. 22 ust. 1 ustawy o układach zbiorowych pracy i porozumieniach zbiorowych wymienia inspektora pracy wśród podmiotów, które mogą wystąpić do sądu pracy z wnioskiem o ustalenie, czy treść układu jest zgodna z prawem pracy. Inspektor nie rozstrzyga tego sam: o nieobowiązywaniu układu orzeka sąd. Wniesienie sprawy nie wstrzymuje stosowania układu (art. 22 ust. 3), a skutek następuje dopiero od uprawomocnienia orzeczenia (art. 22 ust. 7). Organu rentowego w tym katalogu nie ma.

Dlaczego nie powołujemy protokołu PIP jako potwierdzenia

Z tego samego powodu, z którego PIP nie ocenia podstawy wymiaru składek, protokół kontroli PIP nie może potwierdzić ani podważyć modelu składkowego. Nie przedstawiamy go jako dowodu legalności modelu. Kontrola PIP odpowiada na pytania o prawo pracy, a na pytanie o składki odpowiedział sąd w sporze z ZUS.

Zakres odpowiedzi

  • Odpowiedź rozgranicza kompetencje PIP i ZUS: inspektor kontroluje prawo pracy w pełnym

zakresie swojej ustawy (czas pracy, wypłatę wynagrodzenia, BHP, legalność zatrudnienia), a podstawę wymiaru składek ustala ZUS, z kontrolą sądu ubezpieczeń społecznych.

  • Obejmuje nową kompetencję PIP od 8 lipca 2026 r. w części, w jakiej dotyczy rodzaju umowy.

Kwalifikację konkretnych umów cywilnoprawnych inspektor ocenia według faktów danej firmy.

  • Składki na Fundusz Pracy przy części pieniężnej wynagrodzenia opisujemy w osobnym materiale

o Funduszu Pracy.

Co robić

  1. Przy kontroli PIP przygotuj dokumenty z zakresu prawa pracy: umowy, ewidencję czasu pracy, listy

płac, dokumenty wypłaty wynagrodzenia.

  1. Jeśli inspektor pyta o składki na ubezpieczenia społeczne, wskaż art. 10 ust. 1 ustawy o PIP i to,

że podstawę wymiaru ustala ZUS, a w tej kwestii zapadł prawomocny wyrok III AUa 1247/24.

  1. Sprawdź, czy osoby na umowach cywilnoprawnych nie pracują w warunkach stosunku pracy. Od 8 lipca

2026 r. tę kwestię inspektor bada w każdej firmie, niezależnie od modelu.

Stan prawny na dzień 22 września 2026 r.

Ustawa o Państwowej Inspekcji Pracy (t.j. Dz.U. 2024 poz. 1712) ze zmianą z 11 marca 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 473, w mocy od 8 lipca 2026 r.) i ustawą z 20 marca 2025 r. o rynku pracy i służbach zatrudnienia (Dz.U. 2025 poz. 620), ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. 2026 poz. 199), rozporządzenie składkowe (Dz.U. 2025 poz. 316), ustawa o układach zbiorowych pracy i porozumieniach zbiorowych (Dz.U. 2025 poz. 1661).

Masz pytanie, na które nie ma tu odpowiedzi? [email protected] Wydawca: SoCap Polska sp. z o.o., NIP 8982325132 · Stan prawny: 22 września 2026 r.

Podstawy prawne i orzecznictwo

Powiązane pytania