Materiał źródłowy SoCap. Weryfikacja źródeł i redakcja KIKB: 6 października 2026 r. Wydanie w bazie wiedzy SoCap.

SoCap: pozorność, obejście prawa i składki. 21 odpowiedzi z wyrokami

Argumentacja SoCap, pełne cytaty z wyroków i przepisów, opinie prawne oraz dokumentacja transakcji.

Czy uprawnienie do zakupu usługi SoCap po cenie niższej niż detaliczna może korzystać z wyłączenia składkowego? Korzystne wyroki w sprawie Oxygen City dostarczają konkretnej odpowiedzi dla programu opisanego we wniosku. Poniżej przedstawiamy argumentację SoCap, dosłowne cytaty z orzeczeń i przepisów oraz znaczenie opinii prawnych. Oddzielamy rozstrzygnięcia sądów od wniosków autorów i od oceny poszczególnych wdrożeń.

Każda z 21 odpowiedzi zawiera tezę, wywód, cytaty i praktyczne dokumenty potrzebne do wykazania faktów. Numerowane przypisy prowadzą do podstaw prawnych i orzeczeń. Opis modelu nie jest wynikiem audytu wszystkich płatników ani decyzją certyfikacyjną KIKB.

Sąd Najwyższy nie rozstrzygał bezpośrednio o programie SoCap. Wykorzystujemy jego orzeczenia o § 2 ust. 1 pkt 26, wskazując przedmiot każdej sprawy. Prawomocny wyrok Oxygen City rozstrzyga tamtą sprawę; wobec innych płatników jest istotnym argumentem interpretacyjnym, a nie automatyczną ochroną każdego wariantu. Informacja Ministerstwa Finansów dotyczy PIT. Opinie zlecone przez SoCap są stanowiskami ich autorów, nie decyzjami organów.

Fundament: przepis, mechanizm i trzy warunki Sądu Najwyższego

Paragraf 2 ustęp 1 punkt 26 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (t.j. Dz.U. 2025 poz. 316) stanowi, że podstawy wymiaru składek nie stanowią korzyści materialne wynikające z układów zbiorowych pracy, regulaminów wynagradzania lub przepisów o wynagradzaniu, polegające na uprawnieniu do zakupu po cenach niższych niż detaliczne niektórych artykułów, przedmiotów lub usług. Rozporządzenie zostało wydane na polecenie ustawy (art. 21 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Wyłączenie jest więc wykonaniem ustawy, a nie luką ani wyjątkiem wymyślonym przez płatnika.

Mechanizm analizowanego wariantu obejmuje pięć odrębnie dokumentowanych etapów. (1) Układ zbiorowy lub właściwy regulamin określa uprawnienie do zakupu usługi. (2) Pracodawca nabywa uprawnienie do korzystania z usługi na podstawie umowy i faktury. (3) Pracownik nabywa je od pracodawcy za ustaloną cenę, np. 1 zł; przychód z częściowo odpłatnego świadczenia rozlicza się zgodnie z ustawą o PIT. (4) Uprawniony podejmuje decyzję o zatrzymaniu albo zbyciu prawa, o ile jest ono zbywalne. (5) Może udzielić pełnomocnictwa do sprzedaży prawa innemu nabywcy. Nabycie świadczenia i późniejsza sprzedaż to odrębne zdarzenia: potrzebne są dokumenty stron, przeniesienia prawa i rzeczywistych przepływów pieniędzy. Sam tytuł przelewu nie ustala kwalifikacji prawnej.

Sąd Najwyższy podał, czego przepis wymaga. Słowo „zakup” wyjaśnił tak:

„Skoro mowa o „zakupie”, to uprawnienie w rozumieniu tego przepisu polega na przyznaniu pracownikom przywileju polegającego na możliwości zawarcia umowy sprzedaży (zakupu). Pracodawca musi zatem sprzedać pracownikowi towar lub usługę.”

wyrok SN z 27 listopada 2018 r., I UK 319/17 [1]

Sąd Apelacyjny w Warszawie, oceniając stanowisko pracodawcy w sprawie tego samego programu, przyjął:

„Ze stanowiska odwołującej się spółki wynika, że częściowa odpłatność polega w tym przypadku na partycypowaniu pracownika w pokryciu kosztów zakupu dostępu do programu komputerowego, co należy potraktować jako dostęp do usługi rabatowania. Pracownik uzyska efekt, o którym mowa w przepisie rozporządzenia, gdyż to pracodawca dokona zakupu dostępu do programu Socaptoken i następnie udostępni korzystanie z usług tego programu po cenie niższej od tej, do której uiszczenia pracownik zobowiązany byłby w przypadku osobistego (uzyskanego w oderwaniu od zatrudnienia) nabycia tego dostępu.”

SA w Warszawie, III AUa 1247/24, s. 15 pliku PDF uzasadnienia [2]

Cel przepisu Sąd Najwyższy określił jako dostarczenie pracodawcy bodźca:

„bodźca służącego motywowaniu pracowników lub zwiększeniu ich lojalności w stosunku do pracodawcy”

wyrok SN z 27 listopada 2018 r., I UK 319/17 [1]

Argument SoCap opiera się na rzeczywistym nabyciu usługi przez pracownika po niższej cenie, na źródle uprawnienia w akcie płacowym i na udokumentowaniu transakcji. To konkretny mechanizm do zestawienia z wyrokiem Oxygen City, nie wniosek wyprowadzony wyłącznie z nazwy tokena.

Zakup świadczenia a wypłata pieniędzy na zakup: różnica wynikająca z wyroków

Zanim przejdziemy do pytań, jedno rozróżnienie, bez którego nie da się zrozumieć ani przepisu, ani wyroków. Prawie każdy zarzut wobec modelu bierze się z wrzucenia do jednego worka dwóch sytuacji, które prawo traktuje odmiennie.

Wypłata pieniędzy na samodzielny zakup nie jest tym samym co zakup usługi po cenie niższej niż detaliczna. Podobnie samo odpłatne korzystanie z samochodu pracodawcy nie dowodzi nabycia usługi od pracodawcy. Nie można jednak wykluczyć zastosowania przepisu tylko dlatego, że świadczenie opisano słowami „dostęp” albo „współfinansowanie”: korzystny wyrok Oxygen City używa właśnie tych określeń. Decyduje przedmiot umowy, rzeczywiste nabycie usługi, częściowa odpłatność i źródło uprawnienia.

Rzeczywisty zakup usługi przez pracownika może dotyczyć prawa dostępu lub licencji, a nie własności rzeczy. Stanowisko SoCap polega na tym, że pracodawca nabywa usługę i odsprzedaje uprawnienie pracownikowi po niższej cenie. Trzeba wykazać cenę detaliczną dla testu składkowego oraz odrębnie wartość przychodu dla PIT. Faktura zakupu ma znaczenie dowodowe, lecz sama nie zastępuje obu testów.

Przydatne rozróżnienie zawiera uzasadnienie SA w Gdańsku: sąd zestawił zakup świadczenia z wypłatą pieniędzy na jego zakup. Poniższe zdania należy czytać łącznie i w kontekście sprawy o polisy:

„Pracownik uzyska efekt, o którym mowa w przepisie rozporządzenia wówczas, gdy pracodawca dokona zakupu towarów lub udostępni korzystanie z usług po cenie niższej od tej, do której uiszczenia pracownik zobowiązany byłby w przypadku osobistego (uzyskanego w oderwaniu od zatrudnienia) nabycia tychże dóbr.”

SA w Gdańsku, III AUa 1418/25, przyjmując za własne rozważania sądu okręgowego [3]

„warunku tego nie będzie spełniać wypłacanie przez pracodawcę środków pieniężnych na zakup artykułów, przedmiotów czy usług.”

SA w Gdańsku, III AUa 1418/25, przyjmując za własne rozważania sądu okręgowego [3]

Pierwsze zdanie dotyczy świadczenia nabytego przez pracodawcę i udostępnionego pracownikowi taniej; drugie dotyczy wypłaty środków na samodzielny zakup. Sprawę polis płatnik przegrał mimo symbolicznej odpłatności. Sąd ocenił rzeczywistą funkcję świadczenia i okoliczności jego przyznawania, nie tylko jego nazwę lub cenę.

„zaproponowany przez pracodawcę benefit w postaci uiszczenia przez pracodawcę wpłat z tytułu składek na poczet umowy ubezpieczenia zawartej przez pracownika z Towarzystwem Ubezpieczeń (...) na indywidualne polisy ubezpieczeniowe na życie i dożycie (...) z dodatkową umową na życie z Ubezpieczeniowym Funduszem Kapitałowym — UFK nie mieści się w dyspozycji § 2 ust. 1 pkt 26 rozporządzenia.”

SA w Gdańsku, III AUa 1418/25, przyjmując za własne rozważania sądu okręgowego [3]

W analizowanym zestawie orzeczeń niekorzystnych dla płatników występują następujące sytuacje. Nie jest to twierdzenie o kompletności całego orzecznictwa:

Samochód służbowy (I UK 319/17). Płatnik przegrał sprawę dotyczącą ryczałtu za prywatne użytkowanie samochodu. SN odróżnił użytkowanie od zakupu usługi najmu; wyrok nie ustanawia zasady, że usługa wymaga przeniesienia własności rzeczy:

„Udostępnienie samochodu służbowego dla celów prywatnych nie jest usługą jaką świadczy pracodawca ani usługą jaką od pracodawcy kupuje (nabywa) pracownik. Pracownik zobowiązuje się do zapłaty ryczałtowego wynagrodzenia na rzecz pracodawcy za to, że ten umożliwia mu korzystanie z samochodu służbowego także dla celów prywatnych.”

wyrok SN z 27 listopada 2018 r., I UK 319/17 [1]

Samochód służbowy nieodpłatnie (III UK 203/18). Pracownik nie był nabywcą i nie płacił nic. Reżim pierwszy:

„pracownik, któremu pracodawca udostępnienia samochód służbowy do celów prywatnych, nie jest jego nabywcą. Nie nabywa też usługi od pracodawcy, gdyż nie wynajmuje samochodu, lecz nieodpłatnie go użytkuje.”

wyrok SN z 21 sierpnia 2019 r., III UK 203/18 [4]

Karta paliwowa (I UK 58/19). Pracodawca udostępniał karty paliwowe z limitem tankowania, a pracownicy płacili za to symbolicznie. Sąd okręgowy, którego ocenę Sąd Najwyższy utrzymał, uznał, że:

„wartość kart paliwowych udostępnionych pracownikom przez pracodawcę za częściową (symboliczną) odpłatnością z określonym limitem tankowania nie jest zwolniona z obowiązku odprowadzania od niej składek na ubezpieczenia społeczne”

wyrok SN z 26 lutego 2020 r., I UK 58/19 [5]

a Sąd Najwyższy wyjaśnił, czym jest karta, i rozstrzygnął na teście oferty: pracodawca paliwa nie sprzedawał, więc nie mógł go pracownikom sprzedać taniej (pytanie 13). Symboliczna odpłatność nie pomogła, bo nie było zakupu od pracodawcy, tylko dostęp do środków:

„Karta paliwowa, jak wynika z wyjaśnień skarżącego, daje każdemu z pracowników możliwość zakupu paliwa za stałą kwotę i może być dowolnie przez niego wykorzystywana. Tym samym stanowi instrument dostępu do określonych środków pieniężnych, które mogą być dowolnie wykorzystywane przez pracowników.”

wyrok SN z 26 lutego 2020 r., I UK 58/19 [5]

Kwatery dla pracowników delegowanych (II BU 5/16). Usługę kupował pracodawca, miejsce zakwaterowania wskazywał pracodawca, a pracownicy płacili ryczałt za to, że w nim mieszkali. Pracownik nie był nabywcą usługi, tylko korzystał z usługi nabytej przez pracodawcę:

„Sąd drugiej instancji mógł ocenić, że w sprawie w ogóle nie doszło do zakupu przez pracowników usługi zakwaterowania po cenach niższych niż detaliczne, ponieważ takie usługi w istocie rzeczy nabywał pracodawca, z częściowym ryczałtowym udziałem pracowników”

wyrok SN z 1 marca 2017 r., II BU 5/16 [6]

W tym orzeczeniu pada też zdanie, które przeciwnicy modelu lubią cytować. Sąd Najwyższy, w nadzwyczajnym postępowaniu skargowym, uznał, że sąd niższej instancji mógł ocenić niewielką odpłatność w regulaminie jako stworzenie pozoru zakupu:

„sporne postanowienie regulaminowe o niewielkiej odpłatności za usługę zakwaterowania w celu stworzenia „pozoru jej zakupu po cenach niższych niż detaliczne” mogło być uznane za sprzeczne „z intencją ustawodawcy””

wyrok SN z 1 marca 2017 r., II BU 5/16 [6]

W II BU 5/16 SN oceniał konkretny model zakwaterowania i granice nadzwyczajnego środka zaskarżenia. Niewielka odpłatność nie zastąpiła wykazania rzeczywistego zakupu usługi przez pracownika. Dla SoCap odpowiedzią jest udokumentowanie przedmiotu i wykonania odsprzedaży, nie samo wystawienie dokumentu lub pobranie 1 zł.

Polisa bez udziału pracownika (SA w Krakowie, III AUa 1260/15, powołany w I UK 319/17). Ten przykład pokazuje znaczenie rzeczywistej odpłatności. Nie wynika z niego generalne wyłączenie wszystkich współfinansowanych usług lub wszystkich polis.

A teraz orzeczenie, w którym płatnik wygrał. W sprawie Oxygen City pracodawca miał kupić program i sprzedawać do niego dostęp pracownikom po cenie niższej niż detaliczna. Sąd Okręgowy opisał wniosek tak:

„Oxygen City sp. z o.o. 1 lutego 2023 r. wniósł o wydanie pisemnej interpretacji dotyczącej zdarzeń przyszłych, czy w przypadku zakupienia przez wnioskodawcę programu komputerowego Socaptoken, który będzie wykorzystywany przez pracowników i wprowadzenia do regulaminu wynagradzania postanowienia uprawniającego pracowników do zakupu po cenie niższej niż detaliczna tego programu komputerowego, różnica między cena nabycia przez wnioskodawcę tego programu komputerowego, a ceną jego nabycia przez pracownika będzie zwolniona ze składek na ubezpieczenia społeczne tj. w części finansowanej przez pracodawcę. Wnioskodawca oświadczył, że pracownik nie będzie uprawniony do zmiany prawa do zakupienia ww. usług na kwotę pieniężną i żądania jej wypłaty przez wnioskodawcę (wniosek w aktach rentowych).”

SO w Warszawie, XXI U 595/23, s. 3 pliku PDF uzasadnienia [7]

a Sąd Apelacyjny przyjął, że pracownik uzyska efekt, o którym mowa w przepisie, bo pracodawca kupi i udostępni po cenie niższej. Wskazał też, co jest wyłączone:

„Powyższe oznacza, że wyłączeniu z podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne będzie podlegała wartość różnicy pomiędzy ceną nabycia usługi, a ponoszoną przez pracownika odpłatnością. Jest to równoznaczne z brakiem obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia społeczne od wskazanej wartości.”

SA w Warszawie, III AUa 1247/24, s. 16 pliku PDF uzasadnienia [2]

W sprawie Oxygen City współfinansowanie opisuje korzyść z zakupu dostępu taniej. Wyrok stanowi silny argument, że cyfrowa forma usługi i współfinansowanie nie wykluczają § 2 ust. 1 pkt 26. Wycena przychodu PIT pozostaje odrębnym zagadnieniem od ustalenia ceny detalicznej.

Ocena wymaga ustalenia, kto sprzedaje i nabywa usługę, co dokładnie jest jej przedmiotem, czy pracownik rzeczywiście płaci cenę, jaka jest cena detaliczna i z jakiego aktu wynika uprawnienie. Te elementy zestawia się z warunkami przepisu i zakresem wyroku. W SoCap obrona powinna wskazywać rzeczywiste transakcje i dokumenty, zamiast opierać się na samym słowie „sprzedaż”.

Z tego wynika jeszcze jedno, równie często mylone. To, co pracownik robi z usługą po zakupie, nie przenosi transakcji z reżimu drugiego do pierwszego. Jeżeli właściciel sprzedaje swoją usługę zewnętrznemu nabywcy, to pieniądze, które otrzymuje, są ceną od nabywcy, a nie dopłatą pracodawcy. Pracodawca w tej czynności nie płaci niczego; działa jako pełnomocnik sprzedającego (wykład niżej).

Wykład: zamiana a sprzedaż. Dlaczego w modelu nic się nie zamienia, tylko trzy razy się sprzedaje

Sprzedaż prawa i zamiana prawa to różne umowy. Wyjaśnienie modelu SoCap wymaga osobnego ustalenia przedmiotu każdej transakcji, jej stron i świadczenia wzajemnego. Poniżej zestawiamy przepisy Kodeksu cywilnego, elementy umów i wypowiedzi sądów.

Krok pierwszy: dwie różne umowy. Kodeks cywilny zna zamianę i zna sprzedaż. To dwie odrębne umowy nazwane, z innymi elementami.

„Przez umowę zamiany każda ze stron zobowiązuje się przenieść na drugą stronę własność rzeczy w zamian za zobowiązanie się do przeniesienia własności innej rzeczy.”

art. 603 Kodeksu cywilnego (zamiana) [8]

„Przez umowę sprzedaży sprzedawca zobowiązuje się przenieść na kupującego własność rzeczy i wydać mu rzecz, a kupujący zobowiązuje się rzecz odebrać i zapłacić sprzedawcy cenę.”

art. 535 § 1 Kodeksu cywilnego (sprzedaż) [8]

„Przepisy o sprzedaży rzeczy stosuje się odpowiednio do sprzedaży energii, praw oraz wody.”

art. 555 Kodeksu cywilnego [8]

W zamianie rzecz idzie za rzecz. W sprzedaży rzecz albo prawo idzie za cenę. Kto mówi, że w modelu pracownik „zamienia token na pieniądze”, opisuje umowę, której nikt nie zawiera: pieniądz nie jest w tej konstrukcji rzeczą przenoszoną w zamian za inną rzecz, tylko ceną zapłaconą przez kupującego. Zbycie prawa za pieniądze to z mocy art. 535 w związku z art. 555 sprzedaż, a nie zamiana.

Krok drugi: zarzut, który naprawdę stoi za słowem „zamiana”. Organ nie twierdzi zwykle, że strony zawarły umowę z art. 603. Twierdzi, że pracownik zamiast świadczenia dostaje pieniądze, czyli że pracodawca płaci za pracę gotówką i tylko nazywa to inaczej. Taki stan rzeczywiście nie korzysta z wyłączenia, bo nie ma w nim „zakupu”. Ustawa o PIT opisuje go jako wypłatę albo ekwiwalent:

„Za przychody ze stosunku służbowego, stosunku pracy, pracy nakładczej oraz spółdzielczego stosunku pracy uważa się wszelkiego rodzaju wypłaty pieniężne oraz wartość pieniężną świadczeń w naturze bądź ich ekwiwalenty, bez względu na źródło finansowania tych wypłat i świadczeń”

art. 12 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych [9]

Dla przejrzystości odróżniamy wypłatę wynagrodzenia lub pieniędzy na zakup od nabycia świadczenia i późniejszego zbycia własnego prawa. Wyroki o samochodach, kartach paliwowych i kwaterach dotyczą różnych stanów faktycznych; nie wszystkie były wypłatą gotówki. Ich wspólnym znaczeniem dla tej analizy jest potrzeba wykazania faktycznego zakupu objętego przepisem. We wniosku Oxygen City wyraźnie wykluczono roszczenie o wypłatę przez pracodawcę pieniędzy zamiast zakupu.

„Oxygen City sp. z o.o. 1 lutego 2023 r. wniósł o wydanie pisemnej interpretacji dotyczącej zdarzeń przyszłych, czy w przypadku zakupienia przez wnioskodawcę programu komputerowego Socaptoken, który będzie wykorzystywany przez pracowników i wprowadzenia do regulaminu wynagradzania postanowienia uprawniającego pracowników do zakupu po cenie niższej niż detaliczna tego programu komputerowego, różnica między cena nabycia przez wnioskodawcę tego programu komputerowego, a ceną jego nabycia przez pracownika będzie zwolniona ze składek na ubezpieczenia społeczne tj. w części finansowanej przez pracodawcę. Wnioskodawca oświadczył, że pracownik nie będzie uprawniony do zmiany prawa do zakupienia ww. usług na kwotę pieniężną i żądania jej wypłaty przez wnioskodawcę (wniosek w aktach rentowych).”

SO w Warszawie, XXI U 595/23, s. 3 pliku PDF uzasadnienia [7]

Krok trzeci: stan B, czyli model. Zamiast jednej „zamiany” są trzy odrębne umowy sprzedaży i jedno pełnomocnictwo, każde z inną stroną i z własnym dokumentem.

Każde ogniwo ma swój przepis. Po zakupie pracownik ma mienie:

„Mieniem jest własność i inne prawa majątkowe.”

art. 44 Kodeksu cywilnego [8]

którym może rozporządzać i tej swobody nie da się mu odebrać umową:

„Nie można przez czynność prawną wyłączyć ani ograniczyć uprawnienia do przeniesienia, obciążenia, zmiany lub zniesienia prawa, jeżeli według ustawy prawo to jest zbywalne.”

art. 57 § 1 Kodeksu cywilnego [8]

Może do sprzedaży upoważnić pełnomocnika, a pełnomocnictwo w każdej chwili odwołać:

„Umocowanie do działania w cudzym imieniu może opierać się na ustawie (przedstawicielstwo ustawowe) albo na oświadczeniu reprezentowanego (pełnomocnictwo).”

art. 96 Kodeksu cywilnego [8]

„Pełnomocnictwo może być w każdym czasie odwołane, chyba że mocodawca zrzekł się odwołania pełnomocnictwa z przyczyn uzasadnionych treścią stosunku prawnego będącego podstawą pełnomocnictwa.”

art. 101 § 1 Kodeksu cywilnego [8]

Gdy pełnomocnik sprzedaje, skutki powstają u pracownika, nie u pracodawcy:

„Czynność prawna dokonana przez przedstawiciela w granicach umocowania pociąga za sobą skutki bezpośrednio dla reprezentowanego.”

art. 95 § 2 Kodeksu cywilnego [8]

Krok czwarty: należy porównać rzeczywistą treść zdarzeń. Sam końcowy wpływ pieniędzy nie rozstrzyga, czy doszło do wypłaty za pracę, czy do sprzedaży prawa. Tabela wskazuje dokumenty i różnice. Nie tworzy nowych ustawowych przesłanek ani wymogu, by organ udowodnił każdy jej wiersz.

Krok piąty: podatek dochodowy pokazuje to samo matematycznie. Przychód powstaje przy nabyciu:

„Jeżeli świadczenia są częściowo odpłatne, przychodem podatnika jest różnica pomiędzy wartością tych świadczeń, ustaloną według zasad określonych w ust. 2 lub 2a, a odpłatnością ponoszoną przez podatnika.”

art. 11 ust. 2b ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych [9]

a przy późniejszej sprzedaży ustawa każe uwzględnić to, co już opodatkowano:

„W przypadku odpłatnego zbycia rzeczy lub praw otrzymanych nieodpłatnie lub częściowo odpłatnie, a także innych nieodpłatnych lub częściowo odpłatnych świadczeń, w związku z którymi, zgodnie z art. 11 ust. 2–2b, został określony przychód”

art. 22 ust. 1d ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych [9]

„wartość przychodu określonego na podstawie art. 11 ust. 2b powiększona o wydatki na nabycie częściowo odpłatnych rzeczy lub praw albo innych świadczeń”

art. 22 ust. 1d pkt 2 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych [9]

Kosztem sprzedaży jest więc opodatkowana korzyść (cena zakupu minus 1 zł) powiększona o zapłacony 1 zł, czyli pełna cena zakupu. Sprzedaż za tę samą wartość nie daje dochodu. Ustawa sama traktuje nabycie i sprzedaż jako dwa odrębne zdarzenia: pierwsze tworzy przychód ze stosunku pracy, drugie jest zbyciem mienia, które ten przychód już uwzględnia. Gdyby to była jedna wypłata pieniędzy, ustawa nie potrzebowałaby art. 22 ust. 1d.

Krok szósty: co powiedział sąd. Sąd Apelacyjny w Warszawie wiedział o zbywalności i ocenił świadczenie przy tej wiedzy:

„Na podstawie zeznań wyżej powołanego świadka Sąd Apelacyjny ustalił, że Socaptoken to forma programu komputerowego, który daje pracownikowi dostęp do rożnych aplikacji, usług, rabatów i subskrypcji. Program ten współpracuje z systemem kart płatniczych Mastercard. Program Socaptoken umożliwia dostęp do cashbaków, rabatów i płatnych subskrypcji w niższych cenach. Osoby korzystające z tego programu uzyskują punkty premiowe, którymi można dowolnie dysponować np. przenosić do SocapWallet, przechowywać lub zbyć innemu użytkownikowi.”

SA w Warszawie, III AUa 1247/24, s. 14 pliku PDF uzasadnienia [2]

„Podsumowując, sporne świadczenie na rzecz pracownika, które ma być wprowadzone do regulaminu wynagradzania w odwołującej się spółce przybiera postać zakupu po cenach niższych niż detaliczne dostępu do programu komputerowego Socaptoken (programu rabatowania), nie stanowi ekwiwalentu w formie pieniężnej, stanowi natomiast przychód uzyskiwany przez pracownika w ramach stosunku pracy w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, a przez to powinno zostać wyłączone z podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne na podstawie powołanego wyżej przepisu rozporządzenia.”

SA w Warszawie, III AUa 1247/24, s. 15 i 16 pliku PDF uzasadnienia [2]

Ministerstwo Finansów przyjmuje tę samą chwilę i tę samą miarę przychodu:

„Wysokość przychodu pracownika z tego tytułu ustala się według ceny zakupu (dofinansowania) przez pracodawcę.”

informacja Ministerstwa Finansów dla mediów, EUREKA 687876 z 20 kwietnia 2026 r. (dotyczy PIT) [10]

Najważniejsze rozróżnienie: cena od nabywcy za wcześniej nabyte prawo nie jest z samej definicji wypłatą pracodawcy zamiast usługi. SA znał możliwość zbycia punktów innemu użytkownikowi. Nie oznacza to zatwierdzenia przez sąd każdego późniejszego modelu odkupu. Obrona obejmuje rzeczywistą sprzedaż, możliwość dysponowania prawem, źródło ceny oraz zgodność badanego wariantu z opisem ocenionym w wyroku.

1. Czy model SoCap to czynność pozorna (art. 83 § 1 Kodeksu cywilnego)?

Sama nazwa programu ani zamiar skorzystania z wyłączenia nie dowodzą pozorności. Art. 83 wymaga ustalenia porozumienia stron konkretnej czynności co do pozoru. Obrona SoCap polega na wykazaniu, że strony rzeczywiście chciały nabycia usługi i wykonały umowę.

Przepis brzmi:

„Nieważne jest oświadczenie woli złożone drugiej stronie za jej zgodą dla pozoru. Jeżeli oświadczenie takie zostało złożone dla ukrycia innej czynności prawnej, ważność oświadczenia ocenia się według właściwości tej czynności.”

art. 83 § 1 Kodeksu cywilnego [8]

Dla zastosowania art. 83 trzeba ustalić konkretne oświadczenie woli, jego adresata, zgodę drugiej strony na pozór i brak zamiaru wywołania deklarowanych skutków. Czynność pozorna może ukrywać inną czynność, lecz nie musi. Gdy zarzut dotyczy czynności ukrytej, trzeba ją zidentyfikować i odrębnie ocenić.

Element pierwszy: oświadczenie. Pozorne może być tylko konkretne oświadczenie woli, a nie „mechanizm” ani „model”. Organ musi wskazać, która umowa jest pozorna: faktura zakupu, umowa sprzedaży za 1 zł, pełnomocnictwo czy umowa sprzedaży z nabywcą. Słowo „w istocie” nie zastępuje tego wskazania.

Element drugi i trzeci: bada się zgodę stron kwestionowanej czynności, np. odsprzedaży pracownikowi, a nie koniecznie porozumienie wszystkich podmiotów całego łańcucha. Umowa, zapłata, wydanie prawa, korzystanie z niego i jego dalsze przeniesienie mogą wykazywać rzeczywiste wykonanie. Każdy z tych dowodów podlega ocenie wraz z pozostałym materiałem; sama faktura nie wyklucza pozorności.

Element czwarty: dokumentacja przeniesienia uprawnienia, zapłaty i wykonania usługi przemawia za zamiarem rzeczywistej transakcji. PIT-11 oraz jawny opis przelewu wspierają przejrzystość rozliczeń, ale nie stanowią ustawowego immunitetu od badania umowy. Doliczenie kwoty do podstawy składek nie oznacza samo w sobie, że organ przyznał ważność wszystkich czynności.

Jeżeli organ twierdzi, że sprzedaż ukrywała wypłatę wynagrodzenia, spór powinien dotyczyć wskazanej czynności i rzeczywistego zamiaru jej stron. Jawny akt płacowy i pełna ewidencja są ważnymi argumentami obrony, lecz o kwalifikacji rozstrzygają treść i wykonanie umów. Spór wyłącznie o zakres wyłączenia składkowego nie jest automatycznie dowodem pozorności.

Sąd Najwyższy, streszczając swoje orzecznictwo, ujmuje to tak i od razu wskazuje, że przy umowie wykonywanej pozostaje już tylko pytanie o obejście prawa, na które odpowiadamy w pytaniu 2:

„Natomiast gdy umowa o pracę jest przez strony rzeczywiście wykonywana, nie może być mowy o pozorności, co jednak nie wyklucza możliwości badania czy zawarcie umowy nie zmierzało do obejścia prawa (art. 58 § 1 k.c.), które rodzi jej nieważność”

postanowienie SN z 15 grudnia 2020 r., III UK 563/19 (jednoosobowe, o odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej płatnika) [11]

Sąd Apelacyjny w Warszawie ustalił, jak działa program, po przesłuchaniu świadka, i potraktował jego skutki jako rzeczywiste, na tyle, że wskazał, jaka kwota podlega wyłączeniu:

„Powyższe oznacza, że wyłączeniu z podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne będzie podlegała wartość różnicy pomiędzy ceną nabycia usługi, a ponoszoną przez pracownika odpłatnością. Jest to równoznaczne z brakiem obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia społeczne od wskazanej wartości.”

SA w Warszawie, III AUa 1247/24, s. 16 pliku PDF uzasadnienia [2]

2. Czy model to obejście prawa (art. 58 § 1 Kodeksu cywilnego)?

Nie. Sąd Najwyższy stwierdza, że nie jest obejściem prawa dokonanie czynności po to, żeby osiągnąć skutek, który ustawa z tą czynnością wiąże, a § 2 ust. 1 pkt 26 wiąże wyłączenie ze składek właśnie z zakupem po cenie niższej niż detaliczna.

Przepis brzmi:

„Czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna, chyba że właściwy przepis przewiduje inny skutek, w szczególności ten, iż na miejsce nieważnych postanowień czynności prawnej wchodzą odpowiednie przepisy ustawy.”

art. 58 § 1 Kodeksu cywilnego [8]

Obejście prawa ma ścisłą treść. Sąd Najwyższy opisuje je tak:

„polega na takim ukształtowaniu jego treści, która z punktu widzenia formalnego nie sprzeciwia się ustawie, ale w rzeczywistości zmierza do zrealizowania celu ustawowo zakazanego”

postanowienie SN z 15 grudnia 2020 r., III UK 563/19 (jednoosobowe, o odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej płatnika) [11]

Kluczowe jest odróżnienie wykorzystania skutku przewidzianego prawem od czynności, która tylko formalnie spełnia jego wymagania. Na rzecz SoCap przemawia rzeczywiste nabycie i wykonanie usługi, źródło uprawnienia w akcie płacowym oraz korzystne rozstrzygnięcie Oxygen City. Korzystny skutek ekonomiczny nie zastępuje wykazania tych faktów. Samo nazwanie czynności sprzedażą nie przesądza zarzutu z art. 58 KC.

Sąd Najwyższy wypowiedział tę regułę wprost:

„Nie ma na celu obejścia prawa dokonanie czynności prawnej dla osiągnięcia skutków, jakie ustawa wiąże z tą czynnością”

postanowienie SN z 15 grudnia 2020 r., III UK 563/19 (jednoosobowe, o odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej płatnika) [11]

i dodał, kiedy obejście w ogóle wchodzi w grę:

„można mówić, gdy czynność taka pozwala na uniknięcie zakazów, nakazów lub obciążeń wynikających z przepisu ustawy i tylko z takim zamiarem została dokonana”

postanowienie SN z 15 grudnia 2020 r., III UK 563/19 (jednoosobowe, o odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej płatnika) [11]

Zwróćmy uwagę na słowa „i tylko z takim zamiarem”. Zakup usługi w modelu ma własny, rzeczywisty sens gospodarczy: pracownik dostaje usługę cyfrową, której wartość ustala faktura, i może ją zatrzymać albo sprzedać. Sąd Apelacyjny ocenił tę usługę jako rzeczywisty system korzyści:

„Organ rentowy uważa, że zakup programu komputerowego Socaptoken należy interpretować ściśle jako zakup licencji, a licencja nie spełnia definicji artykułu, przedmiotu lub usługi w rozumieniu § 2 ust. 1 pkt 26 rozporządzenia. Sąd drugiej instancji nie podziela stanowiska organu i wyjaśnia, że korzyść materialna uzyskiwana przez pracowników wnioskodawcy nie może być oceniana jedynie w odniesieniu do definicji licencji, ale do całego systemu benefitów (przysporzeń), które uzyska pracownik odwołującej się spółki po zakupie dostępu do tego programu, współfinansowanego przez pracodawcę. Ten system benefitów, o których mówił świadek Dawid Jacoszek to system rabatowania cen, który nie może być postrzegany jako wynagrodzenie za pracę.”

SA w Warszawie, III AUa 1247/24, s. 15 pliku PDF uzasadnienia [2]

Ten sam zarzut organ podnosi czasem na gruncie podatku VAT (art. 5 ust. 5 ustawy o VAT) i ordynacji podatkowej (art. 199a). Każda z tych norm każe badać rzeczywistą treść czynności, a tę treść w modelu dokumentuje każde ogniwo: faktura zakupu, umowa sprzedaży za 1 zł, zapłata ceny, przejście usługi na pracownika. Rozliczenie VAT omawiamy w odrębnym opracowaniu.

3. Organ pisze jednocześnie „pozorne” i „w celu uniknięcia składek”. Czy tak można?

Nie. Sąd Najwyższy wyklucza, by ta sama czynność była jednocześnie pozorna i dokonana w celu obejścia prawa, bo czynność pozorna nie ma wywołać skutków, a obejście zakłada, że skutek naprawdę nastąpił.

„Czynność zmierzająca do obejścia prawa nie może więc być jednocześnie czynnością pozorną, gdyż pierwsza zostaje rzeczywiście dokonana, zaś druga jest jedynie symulowana”

postanowienie SN z 15 grudnia 2020 r., III UK 563/19 (jednoosobowe, o odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej płatnika) [11]

Ta sama czynność nie może jednocześnie nie wywoływać deklarowanego skutku dla pozoru i rzeczywiście go wywoływać w celu obejścia prawa. Organ może jednak podnosić te podstawy alternatywnie lub odnosić je do różnych czynności. W takim przypadku ocenia się każdą podstawę i jej dowody osobno; rzeczywiste wykonanie umowy nie wyłącza automatycznie zarzutu obejścia.

4. Kto musi udowodnić pozorność albo obejście prawa?

Każda strona swoje. Płatnik wykazuje, że spełnił warunki wyłączenia, i robi to dokumentami; organ, który twierdzi, że mimo tych dokumentów czynność jest pozorna albo obchodzi prawo, musi to udowodnić. [22]

„Ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne.”

art. 6 Kodeksu cywilnego [8]

„Strony są obowiązane wskazywać dowody dla stwierdzenia faktów, z których wywodzą skutki prawne.”

art. 232 zdanie pierwsze Kodeksu postępowania cywilnego [12]

Zakład Ubezpieczeń Społecznych ma kompetencję do zbadania ważności umów. Sąd Najwyższy to potwierdza i nie ukrywamy tego:

„Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest uprawniony do zbadania ważności umowy o pracę jak również umów cywilnoprawnych w celu stwierdzenia objęcia ubezpieczeniem społecznym”

postanowienie SN z 15 grudnia 2020 r., III UK 563/19 (jednoosobowe, o odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej płatnika) [11]

Kompetencja ZUS do badania umów nie zwalnia organu z uzasadnienia swoich ustaleń. Płatnik wykazuje fakty, z których wywodzi zastosowanie wyłączenia; strona powołująca pozorność lub obejście wskazuje fakty uzasadniające ten zarzut. Art. 231 KPC pozwala sądowi wyprowadzić domniemanie faktyczne z innych ustalonych faktów. Takie wnioskowanie trzeba odróżniać od przypuszczenia bez podstaw. Art. 6 KC i art. 232 KPC stosuje się z uwzględnieniem przedmiotu sporu i etapu postępowania.

Płatnik ze swojej strony wykazuje warunki, które Sąd Najwyższy nazwał koniecznymi i zarazem wystarczającymi:

„konieczne (a zarazem wystarczające) jest łączne spełnienie następujących warunków: 1) korzyść materialna pracownika winna wynikać z układu zbiorowego pracy, regulaminu wynagradzania lub przepisów o wynagradzaniu; 2) korzyść ta polega na uprawnieniu do zakupu po cenie niższej niż detaliczna towarów lub usług; 3) przedmiotem bonusowego zakupu wyłączonego z podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne mogą być „niektóre” towary lub usługi.”

wyrok SN z 27 listopada 2018 r., I UK 319/17 [1]

Akt płacowy, umowy, opis usługi i rzeczywista odpłatność służą wykazaniu warunków przepisu. Potrzebne są również dowody ceny detalicznej i wykonania świadczenia. Dokumenty należy przedstawiać spójnie, z datami i wskazaniem konkretnego uprawnionego. Nie chodzi o dopisywanie nowych wymagań do rozporządzenia, tylko o wykazanie jego przesłanek.

5. Czy pozostały przychód to ukryte wynagrodzenie za pracę?

Nie jest ukryte, bo jest jawną składową wynagrodzenia zapisaną w umowie i w akcie płacowym, a to właśnie jest warunek przepisu: korzyść ma „wynikać z” układu, regulaminu albo przepisów o wynagradzaniu.

Zarzut „ukrytego wynagrodzenia” myli dwie rzeczy. Fakt, że korzyść jest związana z zatrudnieniem i zapisana w akcie płacowym, nie jest dowodem obejścia, tylko warunkiem wyłączenia. Przepis wyłącza korzyści „wynikające z układów zbiorowych pracy, regulaminów wynagradzania lub przepisów o wynagradzaniu”. Korzyść, która z aktu płacowego nie wynika, w ogóle nie podlega wyłączeniu. Sąd Apelacyjny w Warszawie powiedział, że to akty płacowe decydują o tym, jakie korzyści są wyłączone:

„Skoro z treści § 2 ust. 1 pkt 26 rozporządzenia wynika, że podstawy wymiaru składek nie stanowią przychody w postaci korzyści materialnych wynikających z układów zbiorowych pracy, regulaminów wynagradzania lub przepisów o wynagradzaniu polegające na uprawnieniu do zakupu po cenach niższych niż detaliczne niektórych artykułów, przedmiotów lub usług, to do materii normatywnej tych aktów lub przepisów prawa pracy należy określanie tego rodzaju korzyści materialnych, które są wyłączone z podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe. Wyłączenie przychodów osiąganych przez pracowników z tytułu zatrudnienia w ramach stosunku pracy, następuje wyłącznie w enumeratywnie wskazanych przypadkach w § 2 rozporządzenia, ale nie oznacza to, że sytuacje te podlegają restrykcyjnej wykładni zwężającej, co oznacza konieczność dokonania wykładni ścisłej.”

SA w Warszawie, III AUa 1247/24, s. 14 pliku PDF uzasadnienia [2]

Za Sądem Najwyższym, który tę samą myśl zawarł w tezie wyroku:

„do materii normatywnej tych aktów lub przepisów prawa pracy należy określanie tego rodzaju korzyści materialnych, które są wyłączone z podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe”

wyrok SN z 2 grudnia 2009 r., I UK 201/09 (sprawa o przejazdy) [13]

Sąd Apelacyjny ocenił też charakter samego świadczenia:

„W ocenie Sądu Apelacyjnego, dostęp do zakupu programu Socaptoken współfinansowanego przez pracodawcę należy traktować jako usługę cyfrową, która nie stanowi elementu wynagrodzenia za pracę.”

SA w Warszawie, III AUa 1247/24, s. 15 pliku PDF uzasadnienia [2]

„Podsumowując, sporne świadczenie na rzecz pracownika, które ma być wprowadzone do regulaminu wynagradzania w odwołującej się spółce przybiera postać zakupu po cenach niższych niż detaliczne dostępu do programu komputerowego Socaptoken (programu rabatowania), nie stanowi ekwiwalentu w formie pieniężnej, stanowi natomiast przychód uzyskiwany przez pracownika w ramach stosunku pracy w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, a przez to powinno zostać wyłączone z podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne na podstawie powołanego wyżej przepisu rozporządzenia.”

SA w Warszawie, III AUa 1247/24, s. 15 i 16 pliku PDF uzasadnienia [2]

Art. 29 § 1 pkt 3 KP wymaga określenia wynagrodzenia ze wskazaniem jego składników. Sam § 2 ust. 1 pkt 26 nie wprowadza proporcji części pieniężnej i korzyści. Nie zastępuje jednak przepisów o wypłacie wynagrodzenia, ochronie już nabytych praw i minimum ustawowym. Te kwestie wymagają odrębnego ustalenia, omówionego w pytaniu 21.

Związek korzyści z zatrudnieniem nie wyklucza wyłączenia: § 2 określa właśnie przychody, które pomimo takiego związku nie wchodzą do podstawy składek. Korzystne uzasadnienie SA trzeba czytać łącznie: sąd odniósł się zarówno do przychodu ze stosunku pracy, jak i do charakteru świadczenia. Nie należy utożsamiać podatkowego przychodu z zatrudnienia z każdym pojęciem wynagrodzenia w prawie pracy.

Stwierdzenie SA o braku elementu wynagrodzenia za pracę dotyczy świadczenia opisanego w tej sprawie. Mocnym argumentem SoCap jest nabycie usługi po niższej cenie, a nie samo nazwanie jej składnikiem wynagrodzenia. Wpisanie korzyści do umowy nie dowodzi ani jej nieważności, ani spełnienia wszystkich wymogów prawa pracy.

6. Czy korzyść musi być „dodatkowa”, czyli ponad wynagrodzenie?

Nie. Przepis nie zawiera słowa „dodatkowa”, a sądy zabraniają dopisywania do niego warunków, których nie ma.

Paragraf 2 ustęp 1 rozporządzenia wyłącza z podstawy różne części i składniki wynagrodzenia, a w punkcie 26 korzyść z zakupu po cenie niższej niż detaliczna. Prawodawca nie wymaga, by była to korzyść „ponad” wynagrodzenie. Wymaga, by wynikała z aktu płacowego. Kto dopisuje słowo „dodatkowa”, tworzy przesłankę, której prawodawca nie ustanowił.

Sąd Apelacyjny w Warszawie wyłożył przepis szeroko i bez takiego warunku:

„Wykładnia normatywna § 2 ust. 1 pkt 26 rozporządzenia, prowadzi do wniosku, że wszelkie korzyści materialne uzyskiwane przez pracowników na zasadach wynikających z układów zbiorowych pracy, regulaminów wynagradzania lub przepisów o wynagradzaniu z tytułu zakupu po cenach niższych niż detaliczne niektórych artykułów, przedmiotów lub usług nie wchodzą do podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe. Oznacza to, że każde przysporzenie majątkowe, w tym także udostępnienie przez pracodawcę możliwości dostępu pracowników do zakupu po cenach tańszych niż rynkowe usług na podstawie aktów lub przepisów prawa pracy, podlegają wyłączeniu z podstawy wymiaru składek (§ 2 ust. 1 pkt 26 rozporządzenia)”

SA w Warszawie, III AUa 1247/24, s. 14 i 15 pliku PDF uzasadnienia [2]

Sąd Najwyższy nazwał zwężanie tego przepisu wprost:

„Jest to nieuprawniona wykładnia restrykcyjna, której nie uzasadnia wymowa normatywna § 2 ust. 1 pkt 26 rozporządzenia”

wyrok SN z 3 kwietnia 2008 r., II UK 172/07 (sprawa o przejazdy) [14]

i nazwał wyłączanie tych korzyści ugruntowaną linią orzecznictwa:

„Skarga kasacyjna zawierała usprawiedliwione podstawy już dlatego, że zaskarżony wyrok zawiera rozstrzygnięcie, który radykalnie oraz bezpodstawnie i niezasadnie rozmija się z ugruntowaną linią orzecznictwa Sądu Najwyższego w kwestii wyłączenia wszelkich korzyści materialnych uzyskiwanych przez pracowników na zasadach wynikających z układów zbiorowych pracy, regulaminów wynagradzania lub przepisów o wynagradzaniu za korzystanie z odpłatnych lub częściowo odpłatnych przejazdów środkami lokomocji z podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne.”

wyrok SN z 22 czerwca 2015 r., I UK 340/14 (sprawa o ryczałt na dojazdy) [15]

7. Czy cena 1 zł to cena pozorna?

Nie. Przepis nie stawia żadnych wymagań co do wysokości odpłatności, a Sąd Apelacyjny w Gdańsku przyjął w uzasadnieniu, że wystarczy odpłatność symboliczna, także 1 zł.

„Z uwagi na to, że § 2 ust. 1 pkt 26 rozporządzenia nie formułuje żadnych wymagań co do skali odpłatności, której ciężar musi ponieść pracownik, za wystarczającą należy uznać również odpłatność symboliczną.”

SA w Gdańsku, III AUa 1418/25 [3]

„Wprawdzie pracownicy partycypowali symbolicznie w składce ubezpieczeniowej, bo w wysokości 1 zł, ale nawet taka odpłatność spełnia kryteria z § 2 ust. 1 pkt 26 rozporządzenia, bowiem przepis ten nie formułuje żadnych wymagań co do skali odpłatności, której ciężar musi ponieść pracownik.”

SA w Gdańsku, III AUa 1418/25 [3]

Płatnik przegrał tamtą sprawę, ale nie z powodu ceny 1 zł: sąd wprost przyjął, że ta odpłatność spełnia kryterium przepisu. Przegrał, bo benefit polegał na opłacaniu polis wybranym pracownikom, uznaniowo i w zależności od wyników, a sąd ocenił to jako obejście prawa (pytanie 16).

Cena 1 zł nie jest pozorem, tylko ceną w rozumieniu umowy sprzedaży. Pracownik ją płaci, a pracodawca ją otrzymuje. Różnica między ceną zakupu a 1 zł jest korzyścią, od której płatnik pobiera zaliczkę na podatek dochodowy. Ustawa o podatku dochodowym ustala jej wartość według ceny zakupu:

„jeżeli przedmiotem świadczeń są usługi zakupione – według cen zakupu”

art. 11 ust. 2a pkt 2 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych [9]

Ministerstwo Finansów stosuje tę samą regułę do świadczeń z wyroku:

„Wysokość przychodu pracownika z tego tytułu ustala się według ceny zakupu (dofinansowania) przez pracodawcę.”

informacja Ministerstwa Finansów dla mediów, EUREKA 687876 z 20 kwietnia 2026 r. (dotyczy PIT) [10]

8. Czy SoCap Token, czyli licencja do programu, to „usługa”?

Tak. Sąd Okręgowy nazwał przeciwne stanowisko ZUS „rażąco błędnym” i sprzecznym z dorobkiem doktryny prawa, a Sąd Apelacyjny oddalił apelację ZUS i uznał dostęp do programu za usługę cyfrową.

„W ocenie Sądu Okręgowego, stanowisko organu rentowego jest rażąco błędne i nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd Okręgowy zwraca uwagę, że stanowisko organu rentowego opiera się na ogólnej definicji licencji według słownika PWN, która nie uwzględnia specyfiki licencji jako dostępu do programu komputerowego. Stanowisko organu rentowego sprzeciwia się przy tym dorobkowi doktryny prawa, chociażby w zakresie podatku VAT w zakresie sprzedaży licencji do oprogramowania komputerowego, w ramach której wypracowano w jaki sposób należy traktować licencje do programu komputerowego w kontekście prawnym.”

SO w Warszawie, XXI U 595/23, s. 5 pliku PDF uzasadnienia [7]

„W tym zakresie wyjaśnienia wymaga, że zakup dostępu do programu komputerowego wraz z udzieleniem do niego licencji oraz stosownych dokumentów, upoważniających do legalnego korzystania z tego oprogramowania, ma charakter świadczenia usług w rozumieniu art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług, zgodnie z którym przez świadczenie usług, rozumie się każde świadczenie na rzecz osoby fizycznej, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej, w tym również: przeniesienie praw do wartości niematerialnych i prawnych, bez względu na formę, w jakiej dokonano czynności prawnej (por. wyrok NSA z 30 maja 2017 r. I FSK 1821/15).”

SO w Warszawie, XXI U 595/23, s. 5 pliku PDF uzasadnienia [7]

Przepis ustawy o VAT, na który powołał się sąd, obejmuje jako świadczenie usług:

„przeniesienie praw do wartości niematerialnych i prawnych, bez względu na formę, w jakiej dokonano czynności prawnej”

art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku od towarów i usług [16]

„Z powyższego wynika, więc, że zakup dostępu do programu komputerowego tj. licencji, traktowane winno być jako zakup usługi. Bez znaczenia pozostaje więc brak wskazania wprost „licencji” w § 2 ust. 1 pkt 26 rozporządzenia składkowego, skoro licencja taka winna być traktowana na równi z zakupem usługi.”

SO w Warszawie, XXI U 595/23, s. 5 pliku PDF uzasadnienia [7]

Sąd Apelacyjny nie podzielił stanowiska organu i rozstrzygnął ten punkt:

„Organ rentowy uważa, że zakup programu komputerowego Socaptoken należy interpretować ściśle jako zakup licencji, a licencja nie spełnia definicji artykułu, przedmiotu lub usługi w rozumieniu § 2 ust. 1 pkt 26 rozporządzenia. Sąd drugiej instancji nie podziela stanowiska organu i wyjaśnia, że korzyść materialna uzyskiwana przez pracowników wnioskodawcy nie może być oceniana jedynie w odniesieniu do definicji licencji, ale do całego systemu benefitów (przysporzeń), które uzyska pracownik odwołującej się spółki po zakupie dostępu do tego programu, współfinansowanego przez pracodawcę. Ten system benefitów, o których mówił świadek Dawid Jacoszek to system rabatowania cen, który nie może być postrzegany jako wynagrodzenie za pracę.”

SA w Warszawie, III AUa 1247/24, s. 15 pliku PDF uzasadnienia [2]

„Na podstawie zeznań wyżej powołanego świadka Sąd Apelacyjny ustalił, że Socaptoken to forma programu komputerowego, który daje pracownikowi dostęp do rożnych aplikacji, usług, rabatów i subskrypcji. Program ten współpracuje z systemem kart płatniczych Mastercard. Program Socaptoken umożliwia dostęp do cashbaków, rabatów i płatnych subskrypcji w niższych cenach. Osoby korzystające z tego programu uzyskują punkty premiowe, którymi można dowolnie dysponować np. przenosić do SocapWallet, przechowywać lub zbyć innemu użytkownikowi.”

SA w Warszawie, III AUa 1247/24, s. 14 pliku PDF uzasadnienia [2]

„Mając powyższe na uwadze, Sąd Apelacyjny na podstawie art. 385 k.p.c. oddalił apelację jako bezpodstawną.”

SA w Warszawie, III AUa 1247/24, s. 16 pliku PDF uzasadnienia [2]

Sąd Najwyższy oceniał wcześniej zawężające stanowisko organu w tym samym przepisie równie jednoznacznie:

„Dotyczy to w szczególności mało precyzyjnego stanowiska organu ubezpieczeń społecznych, który w skardze kasacyjnej oczywiście błędnie zinterpretował § 2 ust. 1 pkt 26 rozporządzenia”

wyrok SN z 3 kwietnia 2008 r., II UK 172/07 (sprawa o przejazdy) [14]

9. Czy token jest pieniądzem albo „ekwiwalentem pieniężnym”?

Nie. Sąd Apelacyjny wiedział, że punkty można przenosić, przechowywać i zbyć, i przy tej wiedzy orzekł, że świadczenie „nie stanowi ekwiwalentu w formie pieniężnej”.

„Na podstawie zeznań wyżej powołanego świadka Sąd Apelacyjny ustalił, że Socaptoken to forma programu komputerowego, który daje pracownikowi dostęp do rożnych aplikacji, usług, rabatów i subskrypcji. Program ten współpracuje z systemem kart płatniczych Mastercard. Program Socaptoken umożliwia dostęp do cashbaków, rabatów i płatnych subskrypcji w niższych cenach. Osoby korzystające z tego programu uzyskują punkty premiowe, którymi można dowolnie dysponować np. przenosić do SocapWallet, przechowywać lub zbyć innemu użytkownikowi.”

SA w Warszawie, III AUa 1247/24, s. 14 pliku PDF uzasadnienia [2]

„Podsumowując, sporne świadczenie na rzecz pracownika, które ma być wprowadzone do regulaminu wynagradzania w odwołującej się spółce przybiera postać zakupu po cenach niższych niż detaliczne dostępu do programu komputerowego Socaptoken (programu rabatowania), nie stanowi ekwiwalentu w formie pieniężnej, stanowi natomiast przychód uzyskiwany przez pracownika w ramach stosunku pracy w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, a przez to powinno zostać wyłączone z podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne na podstawie powołanego wyżej przepisu rozporządzenia.”

SA w Warszawie, III AUa 1247/24, s. 15 i 16 pliku PDF uzasadnienia [2]

Ten zarzut organ podnosił w apelacji w sprawie Oxygen City. Sąd Apelacyjny przytoczył go w uzasadnieniu:

„tokeny użytkowe (których ilość i wartość może być różna) mogą być przedmiotem wymiany, handlu, transakcji biznesowych, a nie służyć jedynie wymianie na usługi”

zarzut apelacji ZUS w sprawie Oxygen City, przytoczony w uzasadnieniu SA w Warszawie, III AUa 1247/24; apelację oddalono [2]

i rozstrzygnął:

„Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja jako bezpodstawna podlega oddaleniu.”

SA w Warszawie, III AUa 1247/24, s. 11 pliku PDF uzasadnienia [2]

Sąd przeprowadził przy tym dowód z zeznań świadka właśnie po to, by zobaczyć, jak działa system:

„Mając na uwadze zarzuty formułowane w apelacji oraz przedmiot rozstrzygnięcia zaskarżonej decyzji, Sąd Apelacyjny widział konieczność uzupełnienia postępowania poprzez przeprowadzenie dowodu z zeznań świadka Dawida Jacoszka na okoliczność działania systemu Socaptoken. Sąd Apelacyjny przeprowadzając powyższy dowód nie zamierzał uzupełniać stanu faktycznego przedstawionego przez odwołującą się spółkę o wydanie pisemnej interpretacji, a jedynie chciał uzyskać dodatkowe informacje w przedmiocie doprecyzowania działania systemu benefitu o nazwie Socaptoken celem dokonania kontroli, czy przedstawiona przez spółkę interpretacja przepisów w odniesieniu do wskazanego we wniosku stanu faktycznego jest prawidłowa.”

SA w Warszawie, III AUa 1247/24, s. 13 i 14 pliku PDF uzasadnienia [2]

SA ocenił dostęp do programu i zbywalność punktów w kontekście wyłączenia składkowego. To korzystne ustalenie nie jest uniwersalną definicją pieniądza ani rozstrzygnięciem klasyfikacji regulacyjnej każdego tokena. Usługowy charakter nabytego świadczenia i jego rzeczywistą funkcję należy wykazać. Historyczna opinia dotycząca Usecrypt Nation nie zastępuje oceny obecnego programu na gruncie MiCA.

„Nie można przez czynność prawną wyłączyć ani ograniczyć uprawnienia do przeniesienia, obciążenia, zmiany lub zniesienia prawa, jeżeli według ustawy prawo to jest zbywalne.”

art. 57 § 1 Kodeksu cywilnego [8]

10. Pracownik może token sprzedać i dostaje pieniądze. Czy to nie przekreśla wyłączenia?

Nie. Sąd Apelacyjny ustalił, że uczestnik może punktami „dowolnie dysponować”, w tym „zbyć innemu użytkownikowi”, i przy tej wiedzy wyłączył korzyść ze składek; sprzedaż jest wykonaniem prawa właściciela, a nie brakiem jego nabycia.

„Na podstawie zeznań wyżej powołanego świadka Sąd Apelacyjny ustalił, że Socaptoken to forma programu komputerowego, który daje pracownikowi dostęp do rożnych aplikacji, usług, rabatów i subskrypcji. Program ten współpracuje z systemem kart płatniczych Mastercard. Program Socaptoken umożliwia dostęp do cashbaków, rabatów i płatnych subskrypcji w niższych cenach. Osoby korzystające z tego programu uzyskują punkty premiowe, którymi można dowolnie dysponować np. przenosić do SocapWallet, przechowywać lub zbyć innemu użytkownikowi.”

SA w Warszawie, III AUa 1247/24, s. 14 pliku PDF uzasadnienia [2]

SA wyjaśnił, że świadek doprecyzował działanie systemu bez rozszerzania stanu opisanego we wniosku. Sąd znał możliwość zbycia punktów innemu użytkownikowi i nie potraktował tej cechy jako przeszkody dla świadczenia ocenianego w sprawie. To silny argument przeciw tezie, że każda zbywalność przekreśla wyłączenie. Nie jest jednak sentencją zatwierdzającą dowolny późniejszy mechanizm odkupu, sposób finansowania lub rozliczenie minimum płacowego.

Właściciel może do sprzedaży upoważnić pracodawcę. Skutki takiej sprzedaży powstają w jego majątku, a nie w majątku pracodawcy:

„Czynność prawna dokonana przez przedstawiciela w granicach umocowania pociąga za sobą skutki bezpośrednio dla reprezentowanego.”

art. 95 § 2 Kodeksu cywilnego [8]

Do sprzedaży praw stosuje się przepisy o sprzedaży rzeczy, więc cenę płaci kupujący, a należy się ona sprzedawcy, czyli właścicielowi:

„Przepisy o sprzedaży rzeczy stosuje się odpowiednio do sprzedaży energii, praw oraz wody.”

art. 555 Kodeksu cywilnego [8]

Zdanie z wniosku w sprawie Oxygen City, że pracownik nie może żądać od pracodawcy pieniędzy zamiast zakupu, opisuje dokładnie stan modelu: pracodawca nie wypłaca pieniędzy w miejsce usługi. Pieniądze pochodzą od nabywcy jako cena.

„Oxygen City sp. z o.o. 1 lutego 2023 r. wniósł o wydanie pisemnej interpretacji dotyczącej zdarzeń przyszłych, czy w przypadku zakupienia przez wnioskodawcę programu komputerowego Socaptoken, który będzie wykorzystywany przez pracowników i wprowadzenia do regulaminu wynagradzania postanowienia uprawniającego pracowników do zakupu po cenie niższej niż detaliczna tego programu komputerowego, różnica między cena nabycia przez wnioskodawcę tego programu komputerowego, a ceną jego nabycia przez pracownika będzie zwolniona ze składek na ubezpieczenia społeczne tj. w części finansowanej przez pracodawcę. Wnioskodawca oświadczył, że pracownik nie będzie uprawniony do zmiany prawa do zakupienia ww. usług na kwotę pieniężną i żądania jej wypłaty przez wnioskodawcę (wniosek w aktach rentowych).”

SO w Warszawie, XXI U 595/23, s. 3 pliku PDF uzasadnienia [7]

Sąd Najwyższy przyjął, że o tytule świadczenia decyduje akt płacowy, a nie forma, w jakiej środki ostatecznie trafiają do pracownika:

„nie forma organizacyjna świadczy o tytule określonej&#[Truncated]